به گزارش آیندگان؛ رامین جهانبگلو در این یادداشت که ۲۷ ژانویه ۲۰۲۶ منتشر شده و رویکرد بیسابقهای نسبت به نظرات پیشین او دارد، نوشته است؛
یکی از صفحات تاریک دیپلماسی اروپا در قرن بیستم، سیاست «مماشات» نویل چمبرلین در قبال آلمان نازی است؛ سیاستی که به توافق مونیخ در سال ۱۹۳۸ انجامید، جایی که او منطقه سودتنلند چکسلواکی را به هیتلر واگذار کرد، به این امید که از وقوع جنگ جلوگیری کند.
اکنون، نزدیک به ۹۰ سال پس از آن شکست اخلاقی دیپلماسی بریتانیا در دوران چمبرلین، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، با وارد شدن به یک بازی «اگر و آنگاه» با حکومت ایران، همان خطای راهبردی را تکرار میکند.
ترامپ مقامهای ایرانی را تهدید کرده بود که در صورت اجرای اعدام معترضان، با پیامدهای شدیدی روبهرو خواهند شد. اما از ۱۵ ژانویه، لحن خود را نرمتر کرده و مدعی شده است که تضمینهایی دریافت کرده مبنی بر اینکه اعدامها و کشتار معترضان متوقف شده است.
رئیسجمهور آمریکا در روزهای اخیر بارها درباره کمک به مردم ایران سخن گفته است. اما حقیقت تلخ این است که او و دولتش همین حالا هم دستکم یک هفته دیر کردهاند. به شکلی تراژیک، در چند روز گذشته، گروههای بینالمللی حقوق بشری شمار قربانیان را تا ۱۲ هزار نفر برآورد کردهاند.
در حالی که حکومت ایران اینترنت را قطع کرد و تمامی ارتباطات با جهان خارج را از میان برد، شوک و وحشت ناشی از کشتهشدن هزاران نفر در شهرها و محلهها گسترش یافت.
در ایران، برخلاف هر جای دیگر جهان، نخستین روزهای سال نو با روایتهایی از جنایت علیه بشریت رقم خورد. در کنار کشتار گسترده، هزاران نفر بازداشت و به «محاربه با خدا» متهم شدند. در نتیجه، همانند اعتراضات سال ۲۰۲۲ که طی آن صدها نوجوان کشته شدند، مقامهای ایرانی تصمیم گرفتهاند قدرت خود را به هر قیمتی حفظ کنند.
رژیم بهشدت به زور مرگبار و سرکوب خشن متکی است و برای این منظور از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروهای بسیج استفاده میکند. همچنین مقامهای ایرانی به استفاده از شبهنظامیان نیابتی عراقی و دیگر نیروهای خارجی برای سرکوب اعتراضات متهم شدهاند.
این نیروهای نیابتی عمدتاً از اعضای شبهنظامیان شیعه عراق و حشدالشعبی (نیروهای بسیج مردمی) تشکیل شدهاند. به نظر میرسد حکومت ایران به این دلیل از شبهنظامیان شیعه خارجی استفاده میکند که نیروهای امنیتی داخلی ممکن است در کشتن هموطنان خود دچار تردید شوند. تصاویری در تلویزیون دولتی ایران از مراسم تشییع جنازه اعضای دستگاه امنیتی که در جریان ناآرامیها در تهران و دیگر شهرها کشته شدهاند، پخش شده است.
عبدالرحیم موسوی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، قدرتهای خارجی را مسئول ناآرامیها و تخریبها دانست.
برخلاف تظاهرات سالهای ۲۰۰۹ و ۲۰۲۲، اعتراضات اخیر در ماههای دسامبر و ژانویه از حمایت کاخ سفید و پارلمان اروپا برخوردار بود. فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، سرکوب خشونتآمیز نیروهای امنیتی رژیم را محکوم کرد و واکنش دولت را «نامتناسب» و «وحشیانه» خواند.
با این حال، سفیر ایران در برلین احضار نشد تا نارضایتی آلمان به او ابلاغ شود. همچنین، بیانیه مشترکی که از سوی صدراعظم مرتس همراه با رئیسجمهور فرانسه، امانوئل مکرون، و نخستوزیر بریتانیا، کیر استارمر، صادر شد، هیچ اقدام مشخصی علیه رژیم ایران را اعلام نکرد.
اگر ترامپ، با وجود اظهارات اخیرش، مداخله نکند، ایرانیان این امر را بهعنوان یک رهاشدگی بزرگ تفسیر خواهند کرد و حکومت آن را چراغ سبزی برای موجی دیگر از کشتار خواهد دید. نباید فراموش کنیم که این کشتارها (که عمدتاً جوانان را هدف قرار داده است) قطعاً بر تخیل اجتماعی ـ سیاسی ملت ایران تأثیر خواهد گذاشت.
بسیاری همچنان با چشمانداز تغییر به زندگی ادامه خواهند داد، اما با سبعیت سرکوب کنونی، طبقه متوسط و کسانی که در فقر زندگی میکنند، کمکم به این باور میرسند که تنها یک شورش مسلحانه یا مداخله خارجی میتواند جمهوری اسلامی را سرنگون کند.
این چرخش یک نسل صلحطلب به سوی خشونت، امری تأسفبار خواهد بود، زیرا در تضاد با تصور ایران بهعنوان تمدنی مبتنی بر زیبایی، و مدارا و همزیستی میانفرهنگی و میانقومیتی قرار میگیرد.