به گزارش آیندگان؛ رویترز در این گزارش به نقل از دو منبع آمریکایی نوشته ترامپ پس از سرکوب خونین اعتراضهای سراسری در اوایل ماه جاری میلادی، که هزاران کشته بر جای گذاشت، به دنبال ضربه زدن به فرماندهان و نهادهایی است که واشنگتن آنها را مسئول خشونتها میداند، تا معترضان احساس کنند توان تصرف مراکز دولتی و امنیتی را دارند. همزمان، گزینههایی برای حمله به برنامه موشکی بالستیک یا تأسیسات غنیسازی هستهای ایران نیز روی میز قرار دارد، هرچند ترامپ هنوز تصمیم نهایی نگرفته است.
با این حال، مقامهای اسرائیلی و عربی هشدار دادهاند که حملات هوایی بهتنهایی قادر به سرنگونی جمهوری اسلامی نیست و حتی میتواند جنبشی را که پس از شدیدترین سرکوب از زمان انقلاب ۱۳۵۷ تضعیف شده، بیش از پیش آسیبپذیر کند. الکس وطنخواه، تحلیلگر مسائل ایران، میگوید اعتراضها «قهرمانانه اما فاقد پشتوانه نظامی» هستند.
در داخل ایران، علی خامنهای اگرچه همچنان اختیار نهایی در تصمیمهای کلان را حفظ کرده، اما کمتر در انظار عمومی ظاهر میشود و مدیریت روزمره کشور بیش از پیش به چهرههای نزدیک به سپاه پاسداران واگذار شده است. در سطح منطقهای، کشورهای عربی نگراناند هرگونه حمله به ایران به بیثباتی گسترده، جنگ داخلی، موج پناهجویان و اختلال در عبور نفت از تنگه هرمز منجر شود؛ پیامدهایی که به گفته آنها، پیش از همه دامان همسایگان ایران را خواهد گرفت.
در ادامه ترجمه کامل گزارش سامیه نخّول، حمیرا پاموک، رامی ایوب و پریسا حافظی که روز پنجشنبه ۲۹ ژانویه ۲۰۲۶ منتشر شده را بخوانید؛
به گفته چند منبع، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در حال بررسی گزینههایی علیه ایران است که شامل حملات هدفمند به نیروهای امنیتی و رهبران میشود؛ حملاتی که هدف از آنها تشویق معترضان عنوان شده است. این در حالی است که مقامهای اسرائیلی و عربی گفتهاند قدرت هوایی بهتنهایی قادر به سرنگونی حاکمان روحانی ایران نیست.
دو منبع آمریکایی آشنا با این گفتوگوها گفتند ترامپ پس از آنکه سرکوبهای شدید در اوایل ماه جاری یک جنبش اعتراضی سراسری را در هم کوبید و هزاران نفر کشته شدند، به دنبال ایجاد شرایطی برای «تغییر رژیم» بوده است.
به گفته این منابع، او برای این منظور در حال بررسی گزینههایی برای هدف قرار دادن فرماندهان و نهادهایی است که واشنگتن آنها را مسئول خشونتها میداند، تا به معترضان این اعتمادبهنفس داده شود که میتوانند ساختمانهای دولتی و امنیتی را تصرف کنند.
یکی از این منابع آمریکایی گفت گزینههایی که دستیاران ترامپ در حال بررسی آن هستند، همچنین شامل حملهای بسیار گستردهتر با هدف ایجاد تأثیری ماندگار است؛ حملهای که ممکن است موشکهای بالستیکی را هدف بگیرد که توان رسیدن به متحدان آمریکا در خاورمیانه را دارند، یا برنامههای غنیسازی هستهای ایران را.
منبع دیگر آمریکایی گفت ترامپ هنوز تصمیم نهایی درباره مسیر اقدام، از جمله اینکه آیا مسیر نظامی را انتخاب کند یا نه، نگرفته است.
ورود یک ناو هواپیمابر آمریکایی و ناوهای جنگی پشتیبان آن در این هفته به خاورمیانه، توان بالقوه ترامپ را برای اقدام نظامی افزایش داده است؛ اقدامی که پس از آن صورت میگیرد که او بارها به دلیل سرکوب اعتراضها در ایران تهدید به مداخله کرده بود.
چهار مقام عرب، سه دیپلمات غربی و یک منبع ارشد غربی که دولتهایشان در جریان این گفتوگوها قرار گرفتهاند، گفتند نگران آن هستند که چنین حملاتی، بهجای کشاندن مردم به خیابانها، جنبشی را که پس از خونینترین سرکوب از زمان انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ دچار شوک شده، بیش از پیش تضعیف کند.
الکس وطنخواه، مدیر برنامه ایران در مؤسسه خاورمیانه، گفت بدون جداییهای گسترده در میان نیروهای نظامی، اعتراضهای ایران «قهرمانانه اما بیسلاحِ کافی» باقی ماندهاند.
منابع این گزارش برای گفتوگو درباره موضوعات حساس خواستار ناشناس ماندن شدند. وزارت امور خارجه ایران، وزارت دفاع آمریکا و کاخ سفید به درخواستهای رویترز برای اظهار نظر پاسخ ندادند. دفتر نخستوزیر اسرائیل نیز از اظهار نظر خودداری کرد.
ترامپ روز چهارشنبه از ایران خواست پای میز مذاکره بیاید و درباره سلاحهای هستهای به توافق برسد و هشدار داد هرگونه حمله احتمالی آینده آمریکا شدیدتر از کارزار بمباران ماه ژوئن علیه سه سایت هستهای خواهد بود. او ناوهای حاضر در منطقه را «ناوگانی عظیم» توصیف کرد که بهسوی ایران در حرکت است.
یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفت ایران «در حال آمادهسازی خود برای یک رویارویی نظامی است و همزمان از کانالهای دیپلماتیک استفاده میکند». با این حال، به گفته این مقام، واشنگتن آمادگیای برای دیپلماسی از خود نشان نمیدهد.
نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد روز چهارشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد ایران که میگوید برنامه هستهایاش غیرنظامی است، برای گفتوگو «بر پایه احترام و منافع متقابل» آمادگی دارد، اما اگر تحت فشار قرار گیرد، «مانند هرگز پیش از این» از خود دفاع خواهد کرد.
ترامپ بهطور علنی مشخص نکرده است که در هرگونه توافق به دنبال چه چیزی است. با این حال، محورهای مذاکراتی پیشین دولت او شامل ممنوعیت غنیسازی مستقل اورانیوم توسط ایران و اعمال محدودیت بر موشکهای بالستیک دوربرد و شبکه نیروهای نیابتی مسلح تهران در خاورمیانه بوده است.
محدودیتهای قدرت هوایی
یک مقام ارشد اسرائیلی که بهطور مستقیم از برنامهریزیهای میان اسرائیل و آمریکا اطلاع دارد، به رویترز گفت اسرائیل بر این باور نیست که حملات هوایی بهتنهایی بتواند جمهوری اسلامی را سرنگون کند، اگر این هدف واشنگتن باشد.
او گفت: «اگر قرار باشد رژیم سرنگون شود، باید نیروی زمینی وارد عمل شود»، و افزود حتی اگر آمریکا رهبر جمهوری اسلامی، آیتالله علی خامنهای، را بکشد، ایران «رهبر جدیدی خواهد داشت که جای او را میگیرد».
به گفته این مقام، تنها ترکیبی از فشار خارجی و یک اپوزیسیون داخلی سازمانیافته میتواند مسیر سیاسی ایران را تغییر دهد.
این مقام اسرائیلی گفت رهبری ایران در پی ناآرامیها تضعیف شده است، اما با وجود بحران اقتصادی عمیقی که جرقه اعتراضها را زد، همچنان کنترل اوضاع را محکم در دست دارد.
دو نفر آشنا با این موضوع گفتند چندین گزارش اطلاعاتی آمریکا نیز به نتیجهای مشابه رسیدهاند: شرایطی که به اعتراضها انجامید همچنان پابرجاست و دولت را تضعیف میکند، اما شکافهای عمدهای در ساختار قدرت ایجاد نشده است.
منبع غربی گفت آنها بر این باورند که هدف ترامپ ظاهراً مهندسی تغییر در رهبری است، نه «سرنگونی رژیم»؛ نتیجهای که مشابه ونزوئلا خواهد بود، جایی که مداخله آمریکا به جایگزینی رئیسجمهور انجامید، بدون آنکه کل ساختار حکومت تغییر کند.
خامنهای بهطور علنی کشته شدن چند هزار نفر در جریان اعتراضها را تأیید کرده و ناآرامیها را به آمریکا، اسرائیل و آنچه «فتنهگران» خوانده، نسبت داده است.
گروه حقوق بشری هرانا، مستقر در آمریکا، شمار کشتهشدگان مرتبط با ناآرامیها را ۵ هزار و ۹۳۷ نفر اعلام کرده است که ۲۱۴ نفر از آنها نیروهای امنیتی بودهاند. در مقابل، آمار رسمی تعداد جانباختگان را ۳ هزار و ۱۱۷ نفر اعلام میکند. رویترز نتوانسته است این ارقام را بهطور مستقل راستیآزمایی کند.
خامنهای کنترل را حفظ کرده، اما کمتر دیده میشود
به گفته مقامهای منطقهای، علی خامنهای ۸۶ ساله از اداره روزمره کشور عقبنشینی کرده، حضورهای عمومی خود را کاهش داده و پس از حملات اسرائیل در سال گذشته که بسیاری از فرماندهان ارشد نظامی ایران را از میان برد، احتمالاً در مکانهای امن اقامت دارد.
به گفته این مقامها، مدیریت روزمره کشور به چهرههایی نزدیک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از جمله علی لاریجانی، مشاور ارشد، منتقل شده است. سپاه پاسداران شبکه امنیتی ایران و بخشهای بزرگی از اقتصاد را در اختیار دارد.
با این حال، به گفته آنها، خامنهای همچنان اختیار نهایی در تصمیمگیری درباره جنگ، جانشینی و راهبرد هستهای را حفظ کرده است؛ موضوعی که به معنای دشوار بودن هرگونه تغییر سیاسی تا زمانی است که او از صحنه کنار نرود. وزارت امور خارجه ایران به پرسشهای رویترز درباره خامنهای پاسخ نداد.
به گفته دو دیپلمات غربی، در واشنگتن و اورشلیم برخی مقامها استدلال کردهاند که گذار سیاسی در ایران میتواند بنبست هستهای را بشکند و در نهایت راه را برای روابطی همکاریجویانهتر با غرب باز کند.
اما آنها هشدار دادند که جانشین روشنی برای خامنهای وجود ندارد. در چنین خلأیی، مقامها و دیپلماتهای عربی معتقدند سپاه پاسداران میتواند قدرت را به دست گیرد، حاکمیت تندروانه را تحکیم کند و بنبست هستهای و تنشهای منطقهای را تشدید کند.
به گفته یک مقام، هر جانشینی که بهعنوان محصول فشار خارجی تلقی شود، رد خواهد شد و میتواند بهجای تضعیف، سپاه پاسداران را تقویت کند.
در سراسر منطقه، از خلیج فارس تا ترکیه، مقامها میگویند مهار بحران را به فروپاشی ترجیح میدهند؛ نه از سر همدلی با تهران، بلکه از بیم آنکه آشوب در کشوری ۹۰ میلیونی با شکافهای قومی و مذهبی، بیثباتیای فراتر از مرزهای ایران ایجاد کند.
دو دیپلمات غربی هشدار دادند ایرانِ دچار فروپاشی میتواند به جنگ داخلی کشیده شود، همانگونه که پس از تهاجم آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ رخ داد؛ وضعیتی که موجی از پناهجویان را به راه میاندازد، به افراطگرایی اسلامگرا دامن میزند و جریان نفت از تنگه هرمز، یکی از گلوگاههای حیاتی انرژی جهان، را مختل میکند.
واتانکا هشدار داد جدیترین خطر، تکهتکه شدن ایران به «سوریه در مراحل اولیه» است؛ وضعیتی که در آن واحدها و استانهای رقیب برای کنترل قلمرو و منابع با یکدیگر میجنگند.
پیامدهای منطقهای
کشورهای حوزه خلیج فارس ــ متحدان دیرینه آمریکا و میزبان پایگاههای بزرگ نظامی این کشور ــ نگران آن هستند که نخستین اهداف تلافیجویی ایران باشند؛ تلافیای که میتواند شامل حملات موشکی ایران یا حملات پهپادی از سوی حوثیهای همسو با تهران در یمن باشد.
عربستان سعودی، قطر، عمان و مصر علیه حمله به ایران به واشنگتن فشار آوردهاند. محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، به مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، گفته است ریاض اجازه نخواهد داد از حریم هوایی یا خاک این کشور برای اقدام نظامی علیه تهران استفاده شود.
یکی از منابع عربی گفت: «آمریکا ممکن است ماشه را بکشد، اما با پیامدهایش زندگی نخواهد کرد. این ما هستیم که باید با آن زندگی کنیم.»
مهند حاجعلی از مرکز خاورمیانه کارنگی گفت استقرار نیروهای آمریکا نشان میدهد برنامهریزی از یک حمله واحد به سمت اقدامی پایدارتر تغییر کرده است؛ تغییری که ناشی از این باور در واشنگتن و اورشلیم است که ایران میتواند توان موشکی خود را بازسازی کند و در نهایت اورانیوم غنیشدهاش را به سلاح تبدیل کند.
الکس وطنخواه گفت محتملترین نتیجه «فرسایش تدریجی و طاقتفرسا» است؛ از جمله جدایی نخبگان، فلج اقتصادی و جانشینی مورد مناقشه که نظام را آنقدر فرسوده میکند تا سرانجام از هم بپاشد.