او روز شنبه در شبکههای اجتماعی نوشت: «به زودی طرحی را که ایران بهتازگی برای ما ارسال کرده بررسی خواهم کرد، اما نمیتوانم تصور کنم که قابل قبول باشد.» او افزود ایران «هنوز بهای به اندازه کافی بزرگی برای کاری که انجام داده نپرداخته است.»
نیویورکتایمز با اشاره به گزارشهای رسانههای حکومتی در ایران، در این بارهع مینویسد؛
دو رسانه نیمهرسمی ایران پیشتر در روز شنبه گزارش دادند که تهران در پاسخ به پیشنهاد ۹ مادهای آمریکا، یک طرح ۱۴ مادهای برای میانجیهای پاکستانی ارسال کرده است، اما جزئیات اندکی درباره محتوای آن ارائه دادند. این تازهترین تبادل در روندی گیجکننده و پرشتاب از تلاشهای دیپلماتیک بود.
رسانههای دولتی گزارش دادند که تهران عصر پنجشنبه نیز پیشنهادی برای میانجیها ارسال کرده بود. ترامپ روز جمعه آن پیشنهاد را رد کرد و گفت: «از آن راضی نیستم»، بدون آنکه توضیح دهد ایرادهایش چه بوده است؛ اظهاراتی که بازتاب سخنان او درباره پیشنهادی حتی پیشتر بود.
دو طرف همچنان در بنبست باقی ماندهاند و ترامپ آخر هفته گذشته مذاکرات در اسلامآباد را لغو کرد. او بارها تاکید کرده است که ایران نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد، در حالی که ایران پیشنهادهای آمریکا برای تعلیق برنامه هستهای و تحویل ذخیره اورانیوم با غنای بالای خود را رد کرده است.
در نبود مسیر روشن برای پیشرفت، تنگه هرمز عملا همچنان بسته مانده است. هم نیروی دریایی آمریکا و هم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران بهطور سختگیرانه مشخص کردهاند کدام کشتیها میتوانند از این آبراه استفاده کنند و در نتیجه، جریان نفت، گاز طبیعی و دیگر مواد حیاتی از خلیج فارس به حداقل رسیده و پیامدهای موجی برای اقتصاد جهانی ایجاد شده است.
روز شنبه، بنا بر گزارش خبرگزاری فارس، یک ژنرال ارشد ایرانی گفت ازسرگیری تقابل میان ایران و ایالات متحده ممکن است. ترامپ نیز شنبه شب در اظهاراتی به خبرنگاران اشاره کرد که احتمال دارد حملات نظامی از سر گرفته شود.
آخرین تحولات چیست؟
مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، روز پنجشنبه در بیانیهای کمسابقه اعلام کرد ایران تنگه هرمز را تحت «چارچوبهای حقوقی جدید» مدیریت خواهد کرد و توانمندیهای هستهای خود را حفظ میکند.
او که از زمان آغاز جنگ در مخفیگاه به سر میبرد، گفت: «آینده روشن منطقه خلیج فارس، آیندهای بدون آمریکا خواهد بود.»
شرکتهای کشتیرانی نگراناند ایران مسیرهای اصلی در تنگه را مینگذاری کرده و ممکن است به کشتیهای تجاری حمله کند؛ نگرانیای که بیشترِ صدها کشتی حاضر در خلیج فارس را از تلاش برای خروج بازداشته است.
اوایل هفته، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، این تصور را رد کرد که ایران ممکن است در نهایت از تنگه درآمد کسب کند؛ پس از آنکه ایران در پیشنهاد آخر هفته گذشته خود طرحی برای دریافت عوارض از نفتکشهای عبوری گنجانده بود.
روبیو گفت: «این کانال سوئز نیست، این کانال پاناما نیست، اینها آبهای بینالمللی هستند.» او افزود ایالات متحده «سیستمی را که در آن ایرانیها تصمیم بگیرند چه کسی میتواند از یک آبراه بینالمللی استفاده کند و چه مبلغی باید برای استفاده از آن بپردازد، تحمل نخواهد کرد.»
در پیشنهادی پیشین، ایران پیشنهاد کرده بود غنیسازی اورانیوم را برای پنج سال تعلیق کند و پس از آن پنج سال غنیسازی غیرنظامی با درجه بسیار پایین انجام دهد. بر اساس آن پیشنهاد، نیمی از ذخیره ۹۷۲ پوندی اورانیوم با غنای بالای ایران به روسیه، متحد آن، منتقل میشد و نیم دیگر در اختیار بازرسان بینالمللی قرار میگرفت.
ایالات متحده که خواستار آن است ایران تمام فعالیتهای هستهای خود را برای ۲۰ سال تعلیق کند و اورانیوم با غنای بالای خود را تحویل دهد، این پیشنهاد را رد کرد.
پاکستان برای تلاش در جهت پایان دادن به جنگ، میان آمریکا و ایران میانجیگری میکند. پس از فروپاشی دور نخست مذاکرات، ترامپ هفته گذشته گفت که محاصره دریایی آمریکا در تنگه هرمز را حفظ میکند و آتشبس را برای مدت نامحدود تمدید میکند.
برنامه هستهای ایران
جمهوری اسلامی اصرار دارد که بر اساس پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، حق غنیسازی سوخت هستهای را دارد.
ترامپ بارها گفته است که اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هستهای دست یابد. اما او همچنین با میراث پیچیده تصمیم خود در هشت سال پیش روبهروست؛ زمانی که آنچه را «توافقی وحشتناک و یکطرفه» برای محدود کردن برنامه هستهای ایران خوانده بود، لغو کرد.
آن توافق دوره باراک اوباما که بهطور رسمی برنامه جامع اقدام مشترک یا برجام نام داشت، پس از ۱۵ سال منقضی میشد و پس از سال ۲۰۳۰ ایران را آزاد میگذاشت هر میزان سوخت هستهای که میخواهد تولید کند. پس از آنکه ترامپ در سال ۲۰۱۸ از توافق خارج شد، ایران غنیسازی را بهشدت افزایش داد و بیش از هر زمان دیگری به تولید بمب نزدیک شد.
بخش زیادی از توجه اخیر بر حدود نیم تُن اورانیوم ایران متمرکز بوده که تا سطحی نزدیک به آنچه معمولا در بمبهای اتمی استفاده میشود غنیسازی شده است. تصور میشود بخش عمده آن در مجموعهای تونلی دفن شده باشد که ترامپ ژوئن گذشته آن را بمباران کرد. اما آن ۹۷۰ پوند سوخت بالقوه برای بمب تنها بخش کوچکی از مشکل را تشکیل میدهد.
امروز، بازرسان بینالمللی میگویند ایران در مجموع ۱۱ تُن اورانیوم در سطوح مختلف غنیسازی در اختیار دارد. با پالایش بیشتر، این میزان برای ساخت تا ۱۰۰ سلاح هستهای کافی است؛ رقمی بیش از برآورد اندازه زرادخانه اسرائیل.
تقریبا تمام این ذخایر در سالهای پس از آنکه ترامپ از توافق دوره اوباما خارج شد، انباشته شده است.
تقابل سبکهای مذاکره
ترامپ خود را استاد دیپلماسی مبتنی بر اجبار میداند؛ رویکردی که هدفش وادار کردن سریع طرف مقابل به تسلیم در برابر خواستههای آمریکا یا مواجهه با تهدید حمله است.
اما در تعامل با ایران طی شش هفته گذشته، او دریافته که با کشوری روبهروست که به تابآوری و به تعویق انداختن روندها میبالد.
رابرت مالی، که در آستانه توافق هستهای ۲۰۱۵ با ایرانیها مذاکره کرده بود و بار دیگر نیز در تلاشی ناموفق از سوی دولت جو بایدن وارد گفتوگو شد، گفت: «ترامپ تکانشی و زودخشم است؛ رهبری ایران سرسخت و پیگیر است.»