۱۰ روز از آغاز اعتراضات در ایران میگذرد؛ اعتراضاتی که از همان ابتدا، دانشگاهها بهعنوان یکی از مهمترین نهادهای اجتماعی و فکری کشور، نقش پررنگی در آن ایفا کردند و صدای مطالبات دانشجویان و دانشگاهیان را به گوش حاکمان رساندند. با این حال، اکنون شاهد آن هستیم که دانشگاههایی که حضور گسترده و جدیتری در این اعتراضات داشتند، از جمله دانشگاه تهران، صنعتی شریف، بهشتی و خواجهنصیرالدین طوسی، بهطور ناگهانی به آموزش مجازی منتقل شدهاند؛ تصمیمی که در عمل، چیزی جز تعطیلی دانشگاهها نیست.
این تصمیم، اگر بهدرستی معنا شود، نشاندهنده نشنیدن صدای دانشجویان و مواجهه با اعتراض از مسیر حذف فیزیکی فضای دانشگاه است. تعطیلی یا مجازیسازی دانشگاهها نهتنها پاسخی به مطالبات دانشجویان نیست، بلکه شکلی از سرکوب و پاککردن صورتمسئله به شمار میرود.
مسئولان جمهوری اسلامی از نیمه دهه هشتاد تلاش کردهاند با ترفندهایی عیان، خشونت آمیز و حتی مخفی، جنبشها و اعتراضات دانشجویی را سرکوب کنند. اما پس از اعتراضات زن، زندگی، آزادی، دانشگاهها دوباره همانی شدند که تا دولت محمود احمدینژاد زیست میکردند.
در تاریخ معاصر ایران، دانشگاهیان همواره از مهمترین و جدیترین منتقدان حاکمیت بودهاند؛ چه پیش از انقلاب و چه پس از آن. دانشگاه، همواره در بزنگاههای تاریخی، فضایی برای نقد، گفتوگو و مطالبهگری و شروع آگاهی و خروش اجتماعی بوده است.
دانشجویان در مهمترین صحنههای اجتماعی و سیاسی حضور داشتهاند و اعتراض خود را در سطوح مختلف و با ابزار اندیشه و بیان مطرح کردهاند. بنابراین، اعتراض در دانشگاه پدیدهای تازه یا غیرمنتظره نیست، بلکه بخشی از هویت تاریخی این نهاد است. همانطور که حمایت دانشجویان از اعتصابات و اعتراضات ۱۰ روز پیش بازاریان، به اعتراضات گستردهای بدل شد.
دانشگاه همیشه محل اعتراض است، جنبشهای دانشجویی بر پایه اعتراضات دانشگاهیان پدید آمدهاند. دانشگاه محل خرد، نقد و گفتوگوست و تلاش سرکوب این نهاد با کلیدواژه «اغتشاشگر» مانند آنچه که در دهه هشتاد افتاد، فقط به سرخورده شدن نسلهایی از این کشور منجر میشود؛ نسلی باسواد که باید بیاموزد مانند سلفهای خود در ۷ دهه گذشته، شور اجتماعی را با جنبشهایی از درون دانشگاهها، بوجود بیاورد و زنده نگهدارد.
دانشگاهیان همواره خواهان ایرانی یکپارچه بودهاند؛ ایرانی متکی بر همزیستی اقوام، بهبود وضعیت معیشتی و اقتصادی، و مشارکت حداکثری در مناسبات سیاسی و اجتماعی. آنان نه به دنبال آشوباند و نه تجزیه، بلکه خواهان اصلاح و آیندهای بهتر برای کشورند.
با این حال، تجربه نشان داده است که با کوچکترین اعتراض، حکومت جمهوری اسلامی زمینههای تعطیلی، محدودسازی و سرکوب را فراهم میبیند و البته با شدتهای مختلفی، به آن مبادرت میورزد. همانطور که در روزهای اخیر و اعتراضات ۴ دهه گذشته دیدهایم.