ایالات متحده انتظار دارد طی ۴۸ ساعت آینده پاسخهای ایران را درباره چند نقطه کلیدی دریافت کند. اگرچه هنوز هیچ توافقی نهایی نشده است، اما منابع مذکور اظهار داشتند که از زمان آغاز جنگ، این نزدیکترین حالتی است که طرفین به یک توافق دست یافتهاند.
به نوشته آکسیوس، طبق مفاد دیگر این پیشنویس، این معامله شامل تعهد ایران به توقف (موراتوریوم) غنیسازی هستهای، موافقت آمریکا با لغو تحریمها و آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدود شده ایران، و همچنین لغو محدودیتهای طرفین پیرامون تردد در تنگه هرمز خواهد بود.
بسیاری از شرایط تعیین شده در این یادداشت تفاهم منوط به دستیابی به یک توافق نهایی است؛ موضوعی که احتمال از سرگیری جنگ یا یک دوره طولانی بلاتکلیفی که در آن جنگ گرم متوقف شده اما هیچ چیز واقعاً حل نشده است را پابرجا میگذارد.
واقعیت موجود: کاخ سفید معتقد است که رهبری ایران دچار دودستگی است و ایجاد اجماع میان جناحهای مختلف ممکن است دشوار باشد. برخی از مقامات آمریکایی همچنان نسبت به دستیابی حتی به یک توافق اولیه مشکوک هستند.
مقامات ایالات متحده در چندین مقطع طی دورهای قبلی مذاکرات و در طول جنگ فعلی، نسبت به دستیابی به توافق ابراز خوشبینی کرده بودند، اما تاکنون موفق به نهایی کردن آن نشدهاند. با این حال، دو مقام آمریکایی اظهار داشتند که تصمیم پرزیدنت ترامپ برای عقبنشینی از عملیات جدیداً اعلامشدهاش در تنگه هرمز و جلوگیری از فروپاشی آتشبس شکننده، بر اساس پیشرفتهای حاصل شده در این گفتگوها بوده است.
پشت صحنه: این یادداشت تفاهم یکصفحهای و ۱۴ مادهای، میان فرستادگان ترامپ، یعنی استیو ویتکاف و جرد کوشنر، و چندین مقام ایرانی، به صورت مستقیم و از طریق میانجیها در حال مذاکره است.
در شکل فعلی، این یادداشت تفاهم پایان جنگ در منطقه و آغاز یک دوره ۳۰ روزه مذاکرات برای دستیابی به توافقی مفصل جهت بازگشایی تنگه، محدود کردن برنامه هستهای ایران و لغو تحریمهای آمریکا را اعلام میکند. به گفته دو منبع، این مذاکرات ممکن است در اسلامآباد یا ژنو برگزار شود.
به گفته یک مقام آمریکایی، محدودیتهای ایران بر کشتیرانی در تنگه و محاصره دریایی آمریکا به تدریج در طول این دوره ۳۰ روزه لغو خواهد شد. وی افزود در صورت شکست مذاکرات، نیروهای آمریکایی قادر خواهند بود محاصره را بازگردانده یا اقدامات نظامی را از سر بگیرند.
جزئیات دقیقتر: مدت زمان توقف غنیسازی اورانیوم به طور فعال در حال مذاکره است؛ سه منبع میگویند این مدت حداقل ۱۲ سال خواهد بود و یک منبع دیگر ۱۵ سال را به عنوان نقطه احتمالی توافق ذکر کرده است. ایران پیشنهاد توقف ۵ ساله را داده بود و آمریکا خواستار ۲۰ سال شده بود.
به گفته این منبع، ایالات متحده میخواهد مادهای را بگنجاند که به موجب آن، هرگونه تخلف ایران در غنیسازی باعث تمدید دوره توقف شود. پس از انقضای این دوره، ایران قادر خواهد بود تا سطح پایین ۳.۶۷ درصد غنیسازی انجام دهد.
ایران در این یادداشت تفاهم متعهد خواهد شد که هرگز به دنبال سلاح هستهای نباشد و فعالیتهای مرتبط با تسلیحاتیسازی انجام ندهد. طبق گفته یک مقام آمریکایی، طرفین در حال بحث روی بندی هستند که به موجب آن ایران متعهد میشود تاسیسات هستهای زیرزمینی را اداره نکند. همچنین ایران متعهد به پذیرش یک رژیم بازرسی پیشرفته، از جمله بازرسیهای سرزده توسط بازرسان سازمان ملل خواهد شد.
در مقابل، ایالات متحده در قالب این یادداشت تفاهم متعهد به لغو تدریجی تحریمهای اعمال شده و آزادسازی مرحلهای میلیاردها دلار از اموال ایران خواهد شد که در سراسر جهان مسدود شدهاند.
نکات جالب توجه: دو منبع آگاه همچنین ادعا کردند که ایران با خروج اورانیوم با غنای بالای خود از کشور موافقت خواهد کرد؛ این یکی از اولویتهای اصلی ایالات متحده است که تهران تا به حال آن را رد کرده بود. یک منبع گفت یکی از گزینههای مورد بحث، انتقال این مواد به ایالات متحده است.
آنچه آنها میگویند: مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، روز سهشنبه گفت: «نیازی نیست که توافق واقعی را در یک روز بنویسیم.»
او افزود: «این موضوع بسیار پیچیده و فنی است. اما ما باید یک راهکار دیپلماتیک داشته باشیم که در مورد موضوعاتی که آنها مایل به مذاکره بر سرشان هستند و میزان امتیازاتی که در ابتدا برای ارزشمند کردن این روند میدهند، بسیار شفاف باشد.»
با این حال، روبیو برخی از رهبران ارشد ایران را «مجنون» (Insane in the brain) خطاب کرد و گفت مشخص نیست که آیا آنها واقعاً تن به توافق خواهند داد یا خیر.