فیفا برای چرخه مالی ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ حدود ۱۳ میلیارد دلار درآمد پیشبینی کرده که نسبت به چرخه قبل بیش از ۷۰ درصد افزایش دارد. حدود ۹ میلیارد دلار از این درآمد تنها در سال ۲۰۲۶ و عمدتا از جام جهانی مردان به دست میآید.
بخش عمده درآمد فیفا همچنان از فروش حق پخش تلویزیونی، بلیت، خدمات تشریفاتی و اسپانسری جام جهانی تامین میشود و این مسابقات ستون اصلی اقتصاد این سازمان باقی ماندهاند.
قرارداد قدیمی فیفا با شبکه فاکس در آمریکا باعث شده این سازمان صدها میلیون دلار درآمد بالقوه را از دست بدهد. همچنین فروش حق پخش در بازارهایی مانند چین، هند و شرق آسیا دشوارتر از انتظار بوده است.
فیفا با استفاده از قیمتگذاری شناور، درآمد بیسابقهای از فروش بلیت کسب کرده، اما همزمان با انتقاد شدید هواداران و تحقیقات دادستانهای چند ایالت آمریکا درباره شیوه فروش بلیت روبهرو شده است.
قراردادهای بزرگ با آرامکو و صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان نقش مهمی در رشد درآمدهای فیفا داشتهاند. گزارش، همزمانی این قراردادها با اعطای میزبانی جام جهانی ۲۰۳۴ به عربستان را مورد توجه قرار میدهد، اما رابطه علت و معلولی میان این دو را اثبات نمیکند.
در دوران ریاست جیانی اینفانتینو، کمکهای مالی به فدراسیونهای عضو از طریق برنامه فیفا فوروارد به چندین میلیارد دلار رسیده و بسیاری از اعضا بیش از هر زمان دیگری از حمایت مالی فیفا برخوردار شدهاند.
هزینههای پرسنلی، مدیریتی و حقوقی فیفا نیز بهشدت افزایش یافته است. حقوق جیانی اینفانتینو در سال ۲۰۲۵ به ۶ میلیون دلار رسید و هزینه اداره سازمان همچنان رو به رشد است.
فیفا نزدیک به ۵.۷ میلیارد دلار دارایی مالی و سرمایهگذاری در اوراق قرضه، صندوقهای بازار پول و سهام در اختیار دارد. تنها طی سه سال، صدها میلیون دلار از محل بهره و سرمایهگذاری درآمد کسب کرده است.
ذخایر فیفا ممکن است پس از جام جهانی ۲۰۲۶ به حدود ۵.۸ میلیارد دلار برسد و این سازمان را به یکی از ثروتمندترین نهادهای ورزشی جهان تبدیل کند.
گزارش هشدار میدهد که افزایش قیمت بلیت، وابستگی به سرمایه عربستان، پروندههای حقوقی، افزایش هزینهها و آسیب به اعتبار فیفا میتواند در سالهای آینده به چالشهای مهم این سازمان تبدیل شود.
به نوشته اتلتیک، فیفا از نظر مالی قدرتمندتر از هر زمان دیگری است و درآمدهای آن همچنان در حال رشد است، اما این ثروت با انتقادهای فزاینده درباره شیوه درآمدزایی، قیمت بلیتها، روابط با عربستان سعودی و کاهش اعتماد عمومی همراه شده است. گزارش در پایان این پرسش را مطرح میکند که رشد بیسابقه ثروت فیفا، در نهایت با چه هزینهای برای فوتبال و اعتبار این سازمان به دست آمده است.
ترجمه کامل گزارش کریس ودرسپون که با تیتر اصلی «Exploring FIFA’s finances: Where the money comes from and where it goes - واکاوی وضعیت مالی فیفا: پول از کجا میآید و کجا خرج میشود؟» که روز ۹ ژوییه ۲۰۲۶ منتشر شده است را بخوانید؛
«هر دلار دوباره صرف توسعه فوتبال میشود.» این را جیانی اینفانتینو، رییس فیفا، ۱۰ ژوئن در مکزیکوسیتی، یک روز پیش از آغاز بیستوسومین و بزرگترین دوره جام جهانی فوتبال مردان، گفت.
نشستهای خبری اینفانتینو بهندرت برگزار میشود؛ آن نشست نخستین کنفرانس خبری او در سه سال گذشته بود. اما این جمله که فیفا همه یا بیشتر پول خود را دوباره به فوتبال بازمیگرداند، از جمله عبارتهایی است که او و سازمان تحت مدیریتش بارها تکرار میکنند.
ابعاد مسابقات تابستان امسال ــ ۳۹ روز، ۱۰۴ مسابقه و ۴۸ تیم ــ به معنای حجم عظیمی از فوتبال است.
و همراه با این حجم از فوتبال، پول بیشتری نیز وارد چرخه میشود.
بخش عمده گزارشها و مطالب منتشرشده پیش از آغاز این مسابقات، به قیمتهای سرسامآور بلیت اختصاص داشت؛ واقعیتی که به لطف توان اقتصادی میزبان اصلی مشترک این دوره، یعنی آمریکا، امکانپذیر شده است.
طبیعتا این موضوع سود قابل توجهی نیز برای فیفا، نهاد ادارهکننده فوتبال جهان، به همراه دارد.
جام جهانی مردان سالها است ارزشمندترین دارایی فیفا به شمار میرود؛ موضوعی که حتی با نگاهی گذرا به وضعیت مالی این سازمان نیز آشکار است.
ساختار مالی فیفا بر پایه چرخههای چهار ساله جام جهانی تنظیم شده است.
در سه سال از هر چهار سال، فیفا زیان میدهد.
در سال چهارم، یعنی سالی که جام جهانی مردان برگزار میشود، نه تنها همه آن زیانها جبران میشود، بلکه سودی فراتر از آن نیز به دست میآید.
تابستان امسال، سودآورترین دوره تاریخ فیفا است.
درآمد فیفا برای چرخه مالی ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶، رقم چشمگیر ۱۳ میلیارد دلار (۹ میلیارد و ۷۰۰ میلیون پوند) برآورد شده است؛ افزایشی بیش از ۷۰ درصد نسبت به چرخه چهار ساله پیشین.
از این ۱۳ میلیارد دلار، پیشبینی میشود ۹ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۶ به دست آید که تقریبا تمام آن به جام جهانی مربوط است.
احتمالا ارقام نهایی حتی از این نیز بیشتر خواهند بود.
دامنه فعالیتهای فیفا بسیار گسترده است.
هدف این سازمان، بازگرداندن هرچه بیشتر منابع مالی به فوتبال است؛ هدفی که مستلزم هزینههای بسیار سنگین است.
فیفا که نهادی غیرانتفاعی است، در کنار درآمد ۱۳ میلیارد دلاری، قصد دارد ۱۲ میلیارد و ۹۰۰ میلیون دلار هزینه کند تا تنها ۱۰۰ میلیون دلار به ذخایر مالی خود بیفزاید.
با این حال، فیفا در هر یک از دو چرخه مالی گذشته، یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار مازاد بودجه ثبت کرده است؛ رقمی که بسیار فراتر از هدف ۱۰۰ میلیون دلاری تعیینشده در بودجه بوده است.
ذخایر مالی فیفا حتی پیش از آغاز این جام جهانی، در پایان سال ۲۰۲۵، به دو میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار رسیده بود.
موجودی نقدی فیفا نیز به یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار افزایش یافته است.
این سازمان اکنون نزدیک به شش میلیارد دلار در قالب اوراق قرضه، سرمایهگذاریها و سپردههای بانکی در اختیار دارد.
نهادی که تنها ۱۱ سال پیش، بر اثر رشوهخواری و فساد، تا مرز فروپاشی پیش رفت، اکنون بیش از هر زمان دیگری پول در اختیار دارد.
این پول از کجا میآید؟ کجا خرج میشود؟
آماده باشید؛ این، داستان فیفا است؛ یکی از ثروتمندترین سازمانهای ورزشی جهان.
پول فیفا از کجا میآید؟
با وجود همه گستردگی و نفوذ جهانی فیفا، دلیل اصلی درآمد هنگفت این سازمان، به شکلی فریبنده، ساده است: مردم دوست دارند فوتبال تماشا کنند.
از ۱۳ میلیارد دلار درآمدی که برای چرخه مالی کنونی بودجهریزی شده، ۸ میلیارد و ۹۰۰ میلیون دلار، معادل ۶۸ درصد، از محل فروش حق پخش تلویزیونی، حقوق خدمات تشریفاتی و فروش بلیت به دست میآید.
در هر یک از پنج چرخه مالی گذشته، همچنین در بودجه چرخه کنونی و دوره چهار ساله آینده (۲۰۲۷ تا ۲۰۳۰)، این منابع درآمدی بیش از نیمی از کل درآمد فیفا را تشکیل دادهاند.
کل درآمد فیفا در مسیر دو برابر شدن طی کمتر از یک دهه قرار دارد.
حتی اگر درآمدهای ناشی از جام جهانی را کنار بگذاریم، درآمد این سازمان نسبت به چرخههای پیشین بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
فیفا در فاصله سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، چهار میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار درآمد کسب کرد؛ در حالی که این رقم در سه سال نخست هر یک از دو چرخه قبلی، یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار بود.
اگر دو میلیارد و ۱۰۰ میلیون دلار درآمد حاصل از جام جهانی باشگاههای توسعهیافته سال گذشته را حذف کنیم، درآمد چرخه کنونی همچنان ۴۰۰ میلیون دلار بیشتر از دو چرخه پیشین است.
در مقایسه با ارقام بودجهای خود فیفا برای سه سال گذشته، درآمدهای واقعی ۷۷۸ میلیون دلار بیشتر از هدف تعیینشده بوده است.
رکورد درآمد سالانه فیفا تاکنون متعلق به سال ۲۰۲۲ با پنج میلیارد و ۷۶۹ میلیون دلار بود؛ رکوردی که این سازمان در بودجه خود پیشبینی کرده بود در سال ۲۰۲۶ با فاصله زیادی از آن عبور کند.
در واقع، اکنون میدانیم این اتفاق از پیش رخ داده است.
صورتهای مالی فیفا در پایان سال ۲۰۲۵ نشان میدهد این سازمان هفت میلیارد و ۷۸۳ میلیون دلار درآمد قراردادشده اما هنوز ثبتنشده برای چرخه ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ در اختیار داشته است.
به بیان دیگر، درآمدهایی که قرار است در سال جاری شناسایی شوند.
تقریبا قطعی است که افزون بر این هفت میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار قراردادشده نیز درآمدهای بیشتری حاصل خواهد شد؛ همانگونه که در سال ۲۰۲۲، سال برگزاری جام جهانی قبلی، فیفا پنج میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار درآمد ثبت کرد؛ رقمی که یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار بیشتر از درآمدهای قراردادشده ثبتشده در پایان سال ۲۰۲۱ بود.
درآمدهای حاصل از حق پخش تلویزیونی، سه میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار، معادل ۴۲ درصد درآمدهای قراردادشده سال جاری را تشکیل میدهد و اگر درآمد سه سال گذشته نیز به آن افزوده شود، مجموع درآمد فیفا از فروش حق پخش تلویزیونی به سه میلیارد و ۶۲۱ میلیون دلار میرسد؛ یا اگر یک میلیارد دلار دریافتی بابت حق پخش جام جهانی باشگاهها در ۱۲ ماه گذشته را نیز در نظر بگیریم، این رقم به چهار میلیارد و ۶۲۱ میلیون دلار افزایش مییابد.
در دهه ۲۰۰۰، درآمدهای حق پخش تلویزیونی عمدتا از اروپا تامین میشد و درآمد فیفا از ثروتمندترین بازار فوتبال جهان، در چرخه ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۰، ۵۰ درصد کل درآمدهای حق پخش را تشکیل میداد.
اما سلطه اروپا دوام نیاورد.
در چرخه مالی گذشته، اگرچه شبکههای اروپایی همچنان بیشترین پرداخت را انجام دادند، سهم آنها از کل درآمدهای حق پخش به تنها ۳۱ درصد کاهش یافت.
در دوره ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸، اروپا حتی به جایگاه دوم سقوط کرد.
در هر دو مورد، جای اروپا را بازارهای آسیا و شمال آفریقا، یعنی منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA)، گرفتند.
درآمد حق پخش از این منطقه در چرخه ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ از یک میلیارد دلار فراتر رفت؛ در حالی که در چهار سال پیش از آن، تنها اندکی کمتر از یک میلیارد دلار بود.
در فاصله سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۲، درآمدهای تلویزیونی فیفا ۷۰ درصد افزایش یافت.
اگرچه منشا دقیق این رشد به تفکیک اعلام نشده است، بررسی شرکای رسانهای فیفا نکات روشنگری را آشکار میکند.
در جام جهانی ۲۰۱۴ برزیل، حقوق پخش در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا عمدتا در اختیار شبکه الجزیره بود.
از آن زمان، بخش ورزشی این شبکه جدا و با نام گروه رسانهای بیاین فعالیت خود را ادامه داد و از حمایت مالی بسیار گسترده دولت قطر برخوردار شد.
ناصر الخلیفی، رییس گروه رسانهای بیاین و همچنین رییس باشگاه پاریسنژرمن، ریاست سازمان باشگاههای فوتبال اروپا (EFC) را نیز بر عهده دارد؛ نهادی مستقل که نماینده باشگاههای فوتبال اروپا است و این سمت، برای او کرسی نمایندگی در شورای فیفا فراهم میکند.
انباشت سرمایه در بازار حق پخش فوتبال باشگاهی اروپا، تا حد زیادی توضیح میدهد چرا درآمد فیفا از این منطقه متوقف شده است.
درآمد فیفا از اروپا در جام جهانی ۲۰۱۰ آفریقای جنوبی به یک میلیارد و ۲۸۹ میلیون دلار رسید که همچنان بالاترین رقم ثبتشده است.
اما در چرخه ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲، این درآمد بیش از ۲۰۰ میلیون دلار کمتر از آن رکورد بود.
در جام جهانی زنان ۲۰۲۳ نیز درآمد حاصل از اروپا بهطور محسوسی کمتر از سایر مناطق بود؛ هرچند اختلاف ساعت، زیرا مسابقات در استرالیا و نیوزیلند برگزار میشد، در این موضوع بیتاثیر نبود.
نگرانیها به مناطق دیگر نیز محدود نمیشود.
بودجه ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ فیفا جزئیات درآمدهای حق پخش را به تفکیک مناطق منتشر نمیکند و فیفا نیز در پاسخ به پرسش اتلتیک از ارائه این اطلاعات خودداری کرد.
بودجه مالی فیفا برای دوره ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶، درآمدهای حق پخش تلویزیونی را به تفکیک مناطق جغرافیایی منتشر نمیکند و این سازمان نیز در پاسخ به پرسش اتلتیک از ارائه این اطلاعات خودداری کرد. با این حال، گزارش اخیر نیویورک تایمز، شرکت مادر اتلتیک، نشان داد رقم چهار میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلاری درآمد حق پخش میتوانست بهمراتب بیشتر باشد، اگر قراردادی که سالها پیش در آمریکا منعقد شد، همچنان پابرجا نبود.
شرکت فاکس برای حق پخش جام جهانی در آمریکا ۴۸۵ میلیون دلار پرداخت خواهد کرد؛ در حالی که کارشناسان صنعت رسانه به نیویورک تایمز گفتهاند اگر این حق پخش امروز به مزایده گذاشته میشد، ارزشی «بین یک میلیارد تا یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار» داشت.
ریشه این توافق به تصمیم فیفا برای انتقال جام جهانی ۲۰۲۲ به اواخر همان سال بازمیگردد؛ تصمیمی که برای اجتناب از گرمای شدید تابستان در کشور میزبان، قطر، گرفته شد.
فصل زمستان در آمریکا همزمان با برگزاری رقابتهای مهم ورزشی، از جمله لیگ فوتبال آمریکایی (NFL) و لیگ بسکتبال NBA، است و فیفا که پیشتر حق پخش جام جهانی ۲۰۲۲ را به فاکس فروخته بود، از بیم شکایت حقوقی این شبکه، با تمدید قرارداد تا جام جهانی ۲۰۲۶ موافقت کرد.
در نتیجه، با وجود آنکه فیفا برای چرخه کنونی افزایش ۸۳۸ میلیون دلاری درآمدهای حق پخش را پیشبینی کرده است، بخش بزرگی از درآمد بالقوه بازار بسیار سودآور آمریکا را از دست داده است؛ افزایشی که حتی یک میلیارد دلار درآمد حاصل از فروش حق پخش جام جهانی باشگاهها را نیز در بر نمیگیرد.
از آنجا که بودجه فیفا درآمدهای حق پخش را بر اساس مناطق جغرافیایی تفکیک نمیکند، مشخص نیست این سازمان انتظار دارد این ۸۳۸ میلیون دلار درآمد اضافی را دقیقا از کدام بازارها به دست آورد؛ بهویژه با توجه به اینکه بازار پرسود آمریکا همچنان بر اساس قراردادی قیمتگذاری شده که بیش از یک دهه پیش امضا شده است.
افزایش تعداد مسابقات جام جهانی، طبیعتا ارزش حق پخش را افزایش میدهد، اما میدانیم که تا پایان دسامبر، فیفا بیش از ۸۵ درصد از هدف درآمدی خود در این بخش را از طریق قراردادهای امضاشده تامین کرده بود.
برای رسیدن به رقم بودجه، این سازمان همچنان باید در سال ۲۰۲۶، ۶۴۳ میلیون دلار دیگر درآمد از محل حق پخش کسب کند.
مشکلات در مناطق دیگر نیز وجود داشته است.
فیفا در تحقق درآمدهای مورد انتظار از شرق آسیا با دشواریهای قابل توجهی روبهرو شد، زیرا اختلاف ساعت باعث شده جام جهانی آمریکای شمالی با میزبانی مشترک آمریکا، کانادا و مکزیک، در مقایسه با جام جهانی قطر، جذابیت بسیار کمتری برای مخاطبان آن منطقه داشته باشد.
فیفا حتی تا ماه مه نیز هنوز موفق نشده بود قراردادهای حق پخش را در چین و هند، دو بازار بسیار بزرگ، نهایی کند.
هدف اولیه این سازمان، دستیابی به قراردادهایی ۹ رقمی از هر یک از این دو بازار بود، اما ناچار شد برآوردهای خود را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
اگرچه در نهایت قراردادهایی با «گروه رسانهای چین» و شرکت «زی اینترتینمنت» در هند امضا شد، انتظار میرود ارزش این توافقها فاصله زیادی با اهداف اولیه فیفا داشته باشد.
وقفههای نوشیدن آب که هر نیمه از مسابقات این جام جهانی را به دو بخش تقسیم کردهاند، با انتقادهای فراوانی روبهرو شدهاند، هرچند فیفا همچنان تاکید میکند این موضوع «صرفا یک موضوع ورزشی» است.
جیانی اینفانتینو ۲۳ ژوئن گفت از نظر مالی، فیفا «مطلقا هیچ منفعتی» از این وقفهها نمیبرد و «هیچ درآمد اضافی برای فیفا وجود ندارد، زیرا همه قراردادهای تجاری مدتها پیش امضا شدهاند.»
با این حال، این سخنان تاثیر بلندمدت تحمیل و تبلیغ این وقفههای اضافی در هر مسابقه جام جهانی را نادیده میگیرد.
اگر این وقفهها در جام جهانی ۲۰۳۰ که در اسپانیا، پرتغال و مراکش برگزار خواهد شد نیز ادامه پیدا کنند، فیفا هنگام فروش حق پخش به شبکههای تلویزیونی خواهد توانست بستههای گرانتری عرضه کند.
حتی اگر همانگونه که فیفا میگوید، این وقفهها در حال حاضر منفعت مالی مستقیمی نداشته باشند، در صورتی که به بخشی دائمی از جام جهانی تبدیل شوند، این ادعا دیگر درست نخواهد بود.
و حمایت مداوم اینفانتینو از این وقفهها، تنها یک نتیجه محتمل را نشان میدهد.
منبع درآمد بعدی، از مدتها پیش در کانون توجه قرار داشت
از زمانی که فیفا در اوایل سپتامبر ۲۰۲۵ تایید کرد برای این رقابتها از نظام «قیمتگذاری شناور» (Dynamic Pricing) استفاده خواهد کرد، صفحات ورزشی روزنامهها و وبسایتها مملو از گزارشهایی درباره قیمتهای سرسامآور بلیت و روایتهایی از درآمد بیسابقهای شد که جام جهانی از محل فروش بلیت و خدمات تشریفاتی برای فیفا ایجاد خواهد کرد.
اینکه درآمد نهایی این بخش دقیقا به چه رقمی خواهد رسید، هنوز مشخص نیست، اما تقریبا قطعی است که بهمراتب از رکورد پیشین، یعنی ۹۲۸ میلیون و ۸۰۰ هزار دلار درآمد جام جهانی قطر ۲۰۲۲، فراتر خواهد رفت.
فیفا در ابتدا درآمد حاصل از فروش بلیت و خدمات تشریفاتی را سه میلیارد و ۹۷ میلیون دلار برآورد کرده بود.
پس از آن، ۵۰۰ میلیون دلار دیگر نیز بابت جام جهانی باشگاههای سال گذشته به این رقم افزوده شد.
اما درآمد واقعی آن مسابقات در آمریکا، یعنی ۴۱۰ میلیون و ۵۰۰ هزار دلار، فاصله قابل توجهی با بودجه ۵۰۰ میلیون دلاری داشت.
با این حال، حتی اگر درآمد جام جهانی تیمهای ملی نیز کمتر از پیشبینی اولیه باشد، باز هم برای فیفا رکوردی تاریخی به همراه خواهد داشت.
تا پایان دسامبر سال گذشته، دو میلیارد و ۶۴ میلیون دلار از درآمدهای فروش بلیت و خدمات تشریفاتی از طریق قراردادها قطعی شده بود.
این بدان معنا است که فیفا برای دستیابی به هدف بودجه خود، همچنان باید ۹۸۶ میلیون دلار دیگر در سال جاری درآمد کسب کند.
فیفا در ابتدا قصد داشت بخش خدمات تشریفاتی را خودش اداره کند، اما در بودجه اصلاحشده این چرخه از این تصمیم عقب نشست.
بازگشت به مدل برونسپاری گذشته باعث شد شرکت On Location، از زیرمجموعههای گروه TKO، بهعنوان شریک رسمی خدمات تشریفاتی فیفا منصوب شود.
بر اساس اسناد مالی اخیر گروه TKO، شرکت On Location تا پایان ماه مارس، ۹۳۷ میلیون و ۳۰۰ هزار دلار وجه نقد محدودشده مربوط به فروش بستههای تشریفاتی جام جهانی در اختیار داشت.
این رقم تنها طی سه ماه، ۵۸۲ میلیون و ۴۰۰ هزار دلار افزایش یافته بود؛ افزایشی که هم بازتاب نزدیک شدن مسابقات و هم نشاندهنده استقبال بازار، بهویژه بازار آمریکا، از بستههای تشریفاتی جام جهانی در تابستان امسال بود.
اینکه چه میزان از این درآمد که توسط On Location دریافت شده، در نهایت بهعنوان درآمد فیفا ثبت خواهد شد، هنوز مشخص نیست.
نکته جالب این است که بازگشت فیفا به مدل برونسپاری خدمات تشریفاتی باعث شد هزینههای پیشبینیشده کاهش یابد، اما درآمد پیشبینیشده هیچ کاهش متناظری نداشت.
طبیعتا با واگذاری مسئولیت خدمات تشریفاتی به On Location، هزینههای فیفا کاهش پیدا میکند، اما انتظار میرود درآمد خالص این سازمان نیز کمتر شود، زیرا On Location در ازای خدمات خود کارمزد قابل توجهی دریافت میکند.
وقتی اتلتیک درباره این ناهماهنگی ظاهری در بودجه اصلاحشده از فیفا پرسید، این سازمان توضیح داد که تغییر مدل خدمات تشریفاتی در بودجه لحاظ شده است، اما مجموع درآمد پیشبینیشده از فروش بلیت و خدمات تشریفاتی همچنان بدون تغییر باقی مانده است.
در نتیجه، باید نتیجه گرفت که درآمد مورد انتظار از فروش بلیت افزایش یافته است.
یکی از توضیحهای احتمالی برای ثابت ماندن درآمدها این است که قیمتهای بسیار بالای بلیت، کاهش درآمد ناشی از واگذاری خدمات تشریفاتی را جبران کرده است.
با این حال، یکی از منابع آگاه که دسامبر گذشته به شرط فاش نشدن هویتش با اتلتیک گفتوگو کرد، گفت درآمد فروش بلیت نتوانسته کاهش درآمد سایر بخشها را جبران کند.
حتی با وجود برونسپاری خدمات تشریفاتی، درآمد فیفا از این بخش بهمراتب از ۲۴۲ میلیون و ۹۰۰ هزار دلاری که در جام جهانی قطر چهار سال پیش به دست آمد، فراتر خواهد رفت؛ همانگونه که درآمد حاصل از فروش بلیت نیز از ۶۸۵ میلیون و ۹۰۰ هزار دلار جام جهانی قبلی عبور کرده است.
این افزایش هم نتیجه شرایط بازار کشورهای میزبان و هم حاصل ابعاد بسیار بزرگتر این مسابقات است.
وجود ۴۰ مسابقه بیشتر نسبت به جام جهانی قبلی و برگزاری بازیها در ورزشگاههایی که عموما ظرفیت بیشتری دارند، به معنای عرضه تعداد بسیار بیشتری بلیت است.
بر اساس ظرفیت پیشبینیشده ۱۶ ورزشگاه میزبان، نزدیک به شش میلیون و ۷۰۰ هزار بلیت برای این رقابتها عرضه شده است؛ بیش از دو برابر سه میلیون و ۲۰۰ هزار بلیت جام جهانی ۲۰۲۲.
رقم دقیق درآمد فیفا از فروش این بلیتها تا انتشار صورتهای مالی سال آینده مشخص نخواهد شد، اما هماکنون نیز روشن است که راهبرد این سازمان برای کسب حداکثر درآمد از بازار آمریکا، هزینههایی برای آن به همراه داشته است.
روند فروش بلیت از ابتدا با موجی از انتقادها همراه بوده است و ممکن است پیامدهای جدیتری نیز در پی داشته باشد.
۹ ژوئن، کن پکستون، دادستان کل ایالت تگزاس، از آغاز تحقیقات درباره شیوه فروش بلیتهای جام جهانی از سوی فیفا خبر داد؛ تحقیقاتی که در پی ادعاهایی مبنی بر گمراه کردن خریداران درباره آنچه خریداری میکردند، آغاز شد.
پکستون سومین دادستان کل ایالتی بود که ظرف دو هفته، درباره بلیتهای جام جهانی اقدام قضایی را آغاز کرد.
در اواخر ماه مه، دادستانهای کل ایالتهای نیویورک و نیوجرسی نیز تحقیقات جداگانهای درباره فروش بلیت در ایالتهای خود آغاز کردند و برای فیفا احضاریه صادر کردند.
در پاسخ به این ادعا که هواداران نقشههایی گمراهکننده از جایگاهها دریافت کرده بودند و این نقشهها بعدا برای ایجاد یک رده جدید و گرانتر از بلیت تغییر داده شدند، فیفا اعلام کرد نقشههای اولیه «برای ارائه راهنما طراحی شده بودند، نه برای نمایش دقیق جانمایی صندلیها، و تنها محدوده کلی هر رده بلیت در ورزشگاه را نشان میدادند.»
در بیانیه جداگانهای که فیفا برای تهیه این گزارش در اختیار اتلتیک قرار داد، این سازمان به پرسشی کلیتر درباره قیمتهای بسیار بالای بلیتها پاسخ داد؛ اینکه با توجه به پیشبینی عبور درآمدهای فیفا از مرز ۱۳ میلیارد دلار، آیا امکان کاهش قیمت بلیتها از سطوح بیسابقه فعلی وجود نداشت؟
سخنگوی فیفا گفت: «هواداران در قلب جام جهانی فیفا قرار دارند و هیچگاه در تاریخ، تعداد بیشتری از بلیتها مستقیما به هواداران فروخته نشده است.»
او افزود: «فیفا مدل فروش بلیت و بازار فروش مجدد را بر اساس رویههای متعارف بازار بلیت در رویدادهای بزرگ ورزشی و سرگرمی در کشورهای میزبان طراحی کرده است.»
منبع دیگری که به درآمدهای فیفا از این مسابقات اضافه میشود، سامانه رسمی فروش مجدد بلیت است؛ سامانهای که فیفا از هر معامله انجامشده در آن، ۳۰ درصد کارمزد دریافت میکند؛ رقمی که در جامهای جهانی گذشته ۱۰ درصد یا کمتر بود.
در آمریکا، برخلاف کشورهای میزبان پیشین، برای کارمزد فروش مجدد سقفی تعیین نشده است.
در مکزیک، به دلیل قوانین سختگیرانهتر درباره فروش مجدد بلیت، قیمتها به ارزش اسمی بلیت محدود شدهاند.
فیفا استدلال میکند اگر در بازار آمریکا نیز سقف قیمت تعیین میشد، فروشندگان ترجیح میدادند بلیتهای خود را در وبسایتهای شخص ثالث عرضه کنند و درآمد بیشتری به دست آورند.
سخنگوی فیفا گفت: «سامانه رسمی فروش مجدد و انتقال بلیت فیفا، محیطی امن، شفاف و قابل اعتماد را برای هواداران فراهم میکند تا بلیتهای خود را به سایر هواداران بفروشند یا منتقل کنند.»
او افزود: «برخلاف شرکتهای فعال در بازارهای شخص ثالث فروش مجدد بلیت که با هدف کسب سود فعالیت میکنند، فیفا نهادی غیرانتفاعی است. فیفا با افتخار اعلام میکند درآمد حاصل از جام جهانی، که هر چهار سال یک بار برگزار میشود، از طریق برنامه فیفا فوروارد و دیگر طرحهای کلیدی، مطابق اساسنامه فیفا، دوباره برای حمایت از توسعه فوتبال مردان، فوتبال زنان و فوتبال پایه در میان همه ۲۱۱ فدراسیون عضو، در تمام روزهای سال سرمایهگذاری میشود.»
فیفا حتی شش ماه پیش از آغاز جام جهانی نیز از هدف درآمدی کل چرخه مالی خود در بخش بازاریابی و صدور مجوز عبور کرده بود.
بودجه درآمدهای صدور مجوز، پس از پایان همکاری چند دههای با شرکت EA Sports در زمینه بازیهای ویدیویی، از ۶۶۹ میلیون دلار به ۴۰۰ میلیون دلار کاهش یافت.
با این حال، تا پایان سال ۲۰۲۵، درآمدهای تحققیافته یا قراردادشده این بخش به ۴۸۴ میلیون دلار رسیده بود و از هدف کاهشیافته نیز فراتر رفت.
عملکرد بخش بازاریابی در این چرخه بهویژه چشمگیر بود، زیرا فیفا مجموعهای از قراردادهای جدید را امضا کرد.
شاید مهمترین آنها، قرارداد همکاری جهانی چهار ساله با آرامکو، شرکت نفت دولتی عربستان سعودی و یکی از سودآورترین شرکتهای جهان، بود.
ارزش این قرارداد، مانند اغلب قراردادهای اسپانسری جام جهانی، اعلام نشده است، اما میتوان از برخی دادهها درباره آن نتیجهگیری کرد.
قرارداد با آرامکو در سال ۲۰۲۴ و همزمان با قراردادهای دیگری با بنک آو آمریکا، لیز (با نام واکرز در بریتانیا)، لنوو و ورایزن امضا شد.
در سال ۲۰۲۴، درآمدهای قراردادشده اما هنوز شناسایینشده فیفا برای چرخه چهار ساله جاری ــ یعنی قراردادهایی که امضا شدهاند اما قرار است در ادامه این چرخه، عمدتا در زمان برگزاری جام جهانی، بهعنوان درآمد ثبت شوند ــ یک میلیارد و ۱۱۱ میلیون دلار افزایش یافت.
در زمان اعلام این قرارداد، فیفا گفت توافق با آرامکو شامل «حقوق اسپانسری چندین رویداد، از جمله جام جهانی ۲۰۲۶ و جام جهانی زنان ۲۰۲۷» است.
آرامکو در فهرست شرکای جام جهانی باشگاههای سال گذشته حضور نداشت، هرچند در جام بینقارهای ۲۰۲۵ ــ رقابت سالانهای که پیشتر با نام جام جهانی باشگاهها شناخته میشد ــ شریک فیفا بود.
بنابراین، بخش عمده ارزش این قرارداد از سال ۲۰۲۶ به بعد بهعنوان درآمد شناسایی خواهد شد و ارزش شناسایینشده آن در سرفصل «درآمدهای قراردادشده» باقی میماند.
همچنین قابل توجه است که درآمدهای قراردادشده مربوط به چرخه ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۰ نیز در سال ۲۰۲۵، یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون دلار افزایش یافت.
البته افزایش یک میلیارد و ۱۱۱ میلیون دلاری قراردادهای چرخه جاری را نمیتوان بهطور کامل به قرارداد آرامکو نسبت داد، زیرا فیفا در سال ۲۰۲۴ قراردادهای مهم دیگری نیز امضا کرد.
با این حال، قابل توجه است که چنین افزایش عظیمی ــ رقمی معادل بیش از یکسوم کل بودجه اولیه درآمدهای بازاریابی ــ دقیقا در همان سالی رخ داد که قرارداد آرامکو امضا شد.
و جای تعجب نداشت که وقتی جام جهانی ۱۱ ژوئن در مکزیکوسیتی آغاز شد، نخستین نام اسپانسری که روی تابلوهای تبلیغاتی کنار زمین ورزشگاه آزتکا دیده میشد، آرامکو بود.
کمک دولت عربستان سعودی به درآمدهای فیفا، به همین جا ختم نمیشود.
جام جهانی باشگاههای سال گذشته، با وجود آنکه درآمد فروش بلیت و خدمات تشریفاتی آن کمتر از بودجه پیشبینیشده بود، از هدف ۵۰۰ میلیون دلاری بخش بازاریابی عبور کرد و ۶۶۹ میلیون دلار از محل قراردادهای اسپانسری به دست آورد؛ قراردادهایی که از جمله با صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان سعودی (PIF) منعقد شده بودند.
ارزش این قرارداد نیز اعلام نشده است.
شرکتهایی مانند AB InBev، ویزا، قطر ایرویز و کوکاکولا نیز از حامیان مالی این مسابقات بودند؛ رقابتهایی که آنها نیز در تابستان آمریکا برگزار شدند.
با این حال، مشارکت صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان آشکارا نقش مهمی در تحقق این درآمد چشمگیر بازاریابی داشت؛ درآمدی که بیش از کسری ۸۹ میلیون دلاری بخش فروش بلیت و خدمات تشریفاتی جام جهانی باشگاهها را جبران کرد.
ارتباط فیفا با سرمایههای عربستان، زمانی پررنگتر میشود که زنجیره رویدادهایی را مرور کنیم که پیش از برگزاری آن مسابقات رخ داد.
دسامبر ۲۰۲۴، فیفا تایید کرد قراردادی یک میلیارد دلاری با DAZN برای حق پخش جام جهانی باشگاههای جدید، توسعهیافته و چهارساله امضا کرده است.
ماه بعد، DAZN از آغاز یک «شراکت راهبردی» با شرکت SURJ، یکی از زیرمجموعههای صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان، خبر داد.
دو ماه بعد، SURJ یک میلیارد دلار در سرمایه عادی DAZN سرمایهگذاری کرد تا سرمایه در گردش و منابع لازم برای سرمایهگذاریهای جدید این شرکت را تامین کند.
اندازه دقیق سهم خریداریشده از سوی SURJ بهطور رسمی اعلام نشد، اما گزارشها حاکی از آن بود که این سرمایهگذاری حدود ۱۰ درصد سهام DAZN را شامل میشود.
اسناد ثبت شرکتها در بریتانیا نیز نشان میدهد دوم آوریل ۲۰۲۵، سهام جدیدی به ارزش ۹۸۷ میلیون دلار در ازای واگذاری ۸.۹۸ درصد از سهام این شرکت منتشر شد.
یک ماه بعد، در ماه مه، DAZN رسما اعلام کرد مالک انحصاری حق پخش جام جهانی باشگاهها شده است؛ قراردادی به ارزش یک میلیارد دلار.
اندکی بیش از یک ماه پیش از آغاز نخستین مسابقه نیز صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان بهعنوان «شریک رسمی» این رقابتها معرفی شد.
در میانه این تحولات، خبر بزرگتری نیز منتشر شد.
تنها یک هفته پس از اعلام قرارداد DAZN در دسامبر، فیفا رسما اعلام کرد عربستان سعودی تنها میزبان جام جهانی مردان ۲۰۳۴ خواهد بود.
میزبانی عربستان از جام جهانی از مدتها پیش قابل پیشبینی بود.
بیش از یک سال پیش از رایگیری رسمی، این کشور بهعنوان تنها نامزد باقیمانده معرفی شد و اندکی بعد، جیانی اینفانتینو حتی پیش از برگزاری رایگیری رسمی، در صفحه اینستاگرام خود عملا عربستان را میزبان این مسابقات معرفی کرد؛ در حالی که هنوز ۱۳ ماه تا رایگیری باقی مانده بود.
تصمیم فیفا برای محدود کردن مهلت ارائه درخواست میزبانی جام جهانی ۲۰۳۴ به تنها ۲۵ روز، همراه با واگذاری میزبانی جام جهانی ۲۰۳۰ به سه کنفدراسیون، عملا مسیر را برای برگزاری جام جهانی در عربستان هشت سال بعد هموار کرد.
سه مسابقه از جام جهانی ۲۰۳۰ برای گرامیداشت صدمین سالگرد نخستین دوره این رقابتها در اروگوئه، در آمریکای جنوبی برگزار خواهد شد و سایر مسابقات میان مراکش در آفریقا و پرتغال و اسپانیا در اروپا تقسیم میشود.
در نتیجه، بر اساس نظام چرخشی فیفا، تنها کشورهای آسیا و اقیانوسیه امکان نامزدی برای میزبانی جام جهانی ۲۰۳۴ را داشتند؛ موضوعی که عملا راه را برای عربستان باز کرد.
اینفانتینو مدعی شد این تصمیمها پس از «رایزنی گسترده» اتخاذ شدهاند.
اما نیویورک تایمز گزارش داد روسای برخی فدراسیونهای عضو، این ادعا را رد کردهاند.
صرفنظر از اینکه این تصمیم چگونه گرفته شد، عربستان اکنون میتواند خود را برای میزبانی جام جهانی آماده کند و فیفا نیز از سرمایه دولت عربستان سود مالی قابل توجهی برده است.
جام جهانی از مدتها پیش فرصتهای بزرگی برای بازاریابی در اختیار فیفا قرار داده و شرکتهای بزرگ نیز همواره مایل بودهاند نام خود را در کنار نهاد ادارهکننده فوتبال جهان قرار دهند.
اما همزمانی افزایش چشمگیر درآمدهای فیفا با گسترش روابط این سازمان با یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان، تصادفی به نظر نمیرسد.
وقتی اتلتیک درباره تاثیر قرارداد آرامکو در سال ۲۰۲۴ از فیفا پرسید، سخنگوی این سازمان گفت «منطقی نیست تنها یک قرارداد اسپانسری را برجسته کنیم» و به قراردادهای دیگری که همان سال با شرکتهای بزرگ امضا شد اشاره کرد.
با این حال، حضور پررنگ نام آرامکو روی تابلوهای تبلیغاتی سراسر جام جهانی بهسختی قابل نادیده گرفتن بود و خود فیفا نیز دو سال پیش هنگام معرفی این قرارداد، توجه ویژهای به آن نشان داده بود.
در گزارش سالانه ۲۰۲۴ فیفا، از آرامکو بهعنوان «شریک جهانی اصلی» یاد شده و یک صفحه کامل به این قرارداد اختصاص یافته است؛ امتیازی که بسیاری از دیگر اسپانسرها از آن برخوردار نبودند.
پیام انتخاباتی اینفانتینو ساده، بیپرده و موثر بود.
اواخر فوریه ۲۰۱۶، در سالن هالناشتادیون شهر زوریخ، در فاصله ۲۰ دقیقهای از مقر فیفا که اندکی بعد بهعنوان نهمین رییس دائمی این سازمان در آن مستقر شد، او در آخرین سخنرانی خود پیش از رایگیری کنگره فوقالعاده فیفا برای انتخاب جانشین سپ بلاتر، خطاب به فدراسیونهای عضو گفت: «پول فیفا، پول شما است.»
این جملهای بود که او بارها پس از آن نیز تکرار کرد؛ جملهای که با تشویق پرشور حاضران همراه شد و او را به بالاترین مقام فوتبال جهان رساند.
به نظر میرسد همین جمله، احتمالا حتی در انتخابات سال آینده نیز، او را در همان جایگاه نگه خواهد داشت؛ انتخاباتی که ممکن است اینفانتینو در آن بدون رقیب نامزد شود.
پرداختهای فیفا به فدراسیونهای عضو، در دوران ریاست اینفانتینو بهشدت افزایش یافته است.
با روی کار آمدن او، برنامه فیفا فوروارد آغاز شد؛ برنامهای که فیفا هنگام معرفی آن، با عباراتی بسیار ستایشآمیز از آن یاد کرد.
فیفا اعلام کرده بود برنامه فوروارد «گامی عظیم به سوی آینده فوتبال» است، «به رفع تبعیض کمک خواهد کرد» و «بر اساس استانداردهای بینالمللی مدیریت محتاطانه و شفافیت طراحی شده است.»
صرفنظر از اینکه این ادعاها تا چه اندازه درست باشند، یک موضوع قطعی بود: فدراسیونهای عضو قرار بود پول بسیار بیشتری دریافت کنند.
در قالب برنامه کمکهای مالی دوران سپ بلاتر، ۲۰۹ فدراسیون عضو فیفا در مجموع ۴۳۳ میلیون و ۷۰۰ هزار دلار، یعنی بهطور متوسط حدود دو میلیون و ۱۰۰ هزار دلار برای هر فدراسیون در چرخه ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۴، دریافت کردند.
شش کنفدراسیون قارهای نیز هر کدام ۲۰ میلیون دلار دریافت کردند.
اعضا از طریق برنامههایی مانند Goal Programme نیز مبالغ دیگری دریافت میکردند که در مجموع طی همان چهار سال ۱۲۳ میلیون دلار بود.
اما در مجموع، کل پرداختهای انجامشده به ۷۲۱ میلیون و ۵۰۰ هزار دلار رسید؛ یعنی پس از کسر سهم کنفدراسیونها، کمتر از سه میلیون دلار برای هر فدراسیون عضو.
این وضعیت، تقریبا یکشبه تغییر کرد.
در قالب فیفا فوروارد ۱.۰ که از مه ۲۰۱۶ تا پایان سال ۲۰۱۸ اجرا شد، فیفا یک میلیارد و ۷۹ میلیون دلار به این برنامه اختصاص داد؛ رقمی که نسبت به چرخه قبلی، ۳۵۷ میلیون و ۱۰۰ هزار دلار، معادل ۴۹ درصد، افزایش داشت؛ آن هم در شرایطی که این برنامه ۱۷ ماه کمتر از یک چرخه کامل چهار ساله اجرا شد.
در قالب فوروارد ۱.۰، هر فدراسیون عضو میتوانست در طول یک چرخه چهار ساله تا پنج میلیون دلار دریافت کند.
در فوروارد ۲.۰ این رقم به شش میلیون دلار افزایش یافت.
در فوروارد ۳.۰ که امسال به پایان میرسد، هر فدراسیون عضو میتواند طی چهار سال تا هشت میلیون دلار دریافت کند. همچنین برای اتحادیههای منطقهای و زیرمنطقهای تا پنج میلیون دلار و برای کنفدراسیونها تا ۶۰ میلیون دلار در نظر گرفته شده است.
در مجموع، با احتساب ۷۹۲ میلیون دلار بودجه پیشبینیشده برای سال ۲۰۲۶، برنامه فیفا فوروارد طی اندکی بیش از یک دهه، پنج میلیارد و ۴۲ میلیون دلار اختصاص داده است.
مبلغی که در اختیار فدراسیونها قرار میگیرد، حتی از این هم بیشتر خواهد بود.
منبع مالی بزرگ دیگری که از محل درآمدهای جام جهانی امسال تامین شده، از سال ۲۰۲۶ به بعد در اختیار فدراسیونها و کنفدراسیونها قرار خواهد گرفت.
بودجه چرخه کنونی شامل ۶۶۰ میلیون دلار برای «صندوق توسعه فوتبال» (Football Development Fund یا FDF) است؛ صندوقی که اگرچه از برنامه فوروارد جدا است، اما ارتباط نزدیکی با آن دارد.
به گفته فیفا، هدف صندوق توسعه فوتبال «تقویت چشمانداز فیفا برای جهانی کردن واقعی فوتبال، از طریق حمایت از همه فدراسیونهای عضو و کنفدراسیونها در تلاشهایشان برای توسعه فوتبال در همه اشکال و در همه سطوح» است.
جزئیات نحوه توزیع این صندوق ۶۶۰ میلیون دلاری هنوز منتشر نشده است.
همچنین ۲۷ میلیون دلاری که پس از جام جهانی قطر ۲۰۲۲ به صندوق توسعه فوتبال اختصاص یافت، تا پایان سال ۲۰۲۵ هنوز پرداخت نشده بود.
با این حال، این صندوق نیز به معنای منابع مالی بیشتری است که اعضا میتوانند به آن دسترسی داشته باشند.
در مجموع، از سال ۲۰۱۶ تاکنون، مبالغ اختصاصیافته از طریق برنامه فوروارد و صندوق توسعه فوتبال به پنج میلیارد و ۷۳۰ میلیون دلار رسیده است.
یکی از پیامدهای وعده اولیه اینفانتینو به اعضا این بود که هرچه درآمدهای فیفا بیشتر شود، پرداختها به اعضا نیز باید افزایش یابد.
بر همین اساس، در برنامه فیفا فوروارد ۴.۰ که همزمان با چرخه مالی ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۰ آغاز خواهد شد، دو میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار برای پرداخت به اعضا پیشبینی شده است؛ رقمی که ۲۰ درصد بیشتر از مبالغ قابل توجه اختصاصیافته در چرخه کنونی است.
با این حال، یک نکته قابل توجه وجود دارد.
در بودجه چرخه بعدی، دیگر هیچ اعتباری برای صندوق توسعه فوتبال در نظر گرفته نشده است.
فیفا با تاکید فراوان از افزایش پرداختهای برنامه فوروارد سخن گفته، اما حذف صندوق ۶۶۰ میلیون دلاری توسعه فوتبال به این معنا است که مجموع پرداختهای پیشبینیشده به اعضا، در واقع در چرخه بعدی کاهش مییابد؛ از دو میلیارد و ۹۱۰ میلیون دلار در قالب فوروارد و صندوق توسعه فوتبال، به دو میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار در قالب فوروارد ۴.۰.
سخنگوی فیفا این برداشت را که پرداختها در چرخه ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۰ کاهش خواهد یافت، رد کرد.
او تاکید کرد اگرچه ۶۶۰ میلیون دلار صندوق توسعه فوتبال در سال ۲۰۲۶ در بودجه ثبت شده است، اما همه این مبلغ در همان سال پرداخت نخواهد شد.
به گفته فیفا، «مازاد جریان نقدی در سال ۲۰۲۶ و پس از آن نیز در دسترس خواهد بود.»
فیفا همچنین یادآور شد که معمولا در میانه هر چرخه مالی بودجههای خود را بازنگری میکند؛ بنابراین بودجه برنامه فوروارد ۴.۰ نیز ممکن است در آینده افزایش یابد.
لحن پرشور فیفا هنگام معرفی برنامه فوروارد، این تصور را ایجاد کرده بود که این سازمان نظارت سختگیرانهای بر نحوه استفاده اعضا از این منابع اعمال خواهد کرد.
اما در عمل، تقریبا همه مبالغ اختصاصیافته پرداخت شدهاند.
از چهار میلیارد و ۲۷۸ میلیون دلاری که تا پایان سال ۲۰۲۵ برای برنامه فوروارد و صندوق توسعه فوتبال اختصاص یافته بود، سه میلیارد و ۹۷۸ میلیون دلار، معادل ۹۳ درصد، پرداخت شده است.
از میان ۲۱۱ فدراسیون عضو، ۱۶۰ فدراسیون بیش از ۹۰ درصد سهم خود را دریافت کردهاند.
تنها سه کشور ــ یمن، کره شمالی و عراق ــ کمتر از نیمی از سهم خود را گرفتهاند.
فیفا پیشتر در بیانیهای به اتلتیک گفته بود: «در چارچوب برنامه فیفا فوروارد، هر یک از ۲۱۱ فدراسیون عضو از حقوق و تعهدات یکسان برخوردارند... و همه دریافتکنندگان منابع مالی، هر سال تحت حسابرسی متمرکز از سوی موسسات حسابرسی مستقل و معتبر بینالمللی قرار میگیرند.»
مبالغی که در اختیار اعضا قرار میگیرد، دستکم برای کشورهای کمبرخوردار عضو فیفا، بسیار قابل توجه است.
بنابراین، جای تعجب نیست که شمار زیادی از آنها، صرفنظر از هرگونه انتقاد یا بازتاب منفی درباره اینفانتینو و فیفا، همچنان از او حمایت میکنند.
اینفانتینو بارها گفته است که در ۱۵۰ کشور جهان، فوتبال بدون کمکهای مالی فیفا اساسا وجود نخواهد داشت.
فیفا هرگز، دستکم بهصورت عمومی، شواهد مستندی برای اثبات این ادعا ارائه نکرده است.
با این حال، میتوان با اطمینان گفت که در دوران ریاست او، شمار قابل توجهی از فدراسیونهای ملی فوتبال، بیش از هر زمان دیگری از نظر مالی ثروتمند شدهاند.
اگرچه بزرگترین تغییر در هزینههای فیفا در بخش توسعه فوتبال رخ داده است، این سازمان همچنان پیش از هر چیز برگزارکننده مسابقات است و بیش از هر چیز، برگزارکننده جام جهانی.
در بودجه چرخه مالی ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶، هفت میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار برای مسابقات و رویدادها اختصاص یافته است که حدود نیمی از آن به جام جهانی مردان ۲۰۲۶ مربوط میشود.
این موضوع همچنان بیش از سه میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار برای سایر بخشها باقی میگذارد؛ بخش عمدهای از این مبلغ را میتوان با تصمیم فیفا برای راهاندازی جام جهانی باشگاههای توسعهیافته و پرسر و صدای سال گذشته در آمریکا توضیح داد؛ رقابتی که منبع درآمد تازهای برای ماشین مالی این سازمان شد.
در قالب قدیمی جام جهانی باشگاهها که هر سال با تعداد کمتری تیم برگزار میشد، فیفا در چرخه ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲، برای چهار دوره مسابقات در مجموع ۹۳ میلیون دلار هزینه کرد.
در دسامبر ۲۰۲۳، آخرین دوره آن قالب قدیمی با حضور هفت تیم، طی ۱۰ روز در عربستان سعودی برگزار شد و منچسترسیتی به قهرمانی رسید.
برگزاری آن مسابقات تنها ۲۳ میلیون دلار برای فیفا هزینه داشت.
دو سال بعد، نسخه جدید جام جهانی باشگاهها با حضور ۳۲ تیم و برگزاری طی یک ماه، بودجهای دو میلیارد دلاری پیدا کرد؛ مسابقاتی که فیفا وعده داد «۱۰۰ درصد درآمدهای آن دوباره به فوتبال بازگردانده خواهد شد.»
درآمدهای این مسابقات ۱۲۶ میلیون دلار بیشتر از بودجه پیشبینیشده بود.
عملکرد بهتر از انتظار در فروش حقوق بازاریابی، بیش از ۴۰ میلیون دلار درآمد از محل فروش مواد غذایی و نوشیدنی، هزینه پارکینگ و مشارکت شهرهای میزبان، همگی باعث شدند کسری ۸۹ میلیون دلاری بخش فروش بلیت و خدمات تشریفاتی جبران شود.
علاوه بر این، فیفا ۶۱ میلیون دلار کمتر از بودجه پیشبینیشده برای هزینههای عملیاتی خرج کرد.
در نتیجه، ۱۸۷ میلیون دلار مازاد باقی ماند.
یکی از استدلالهای فیفا برای افزودن مسابقات بیشتر به تقویم فوتبال این بود که تمام درآمدهای حاصل از آن دوباره به فوتبال باشگاهی بازگردانده خواهد شد.
در نتیجه، صندوق «همبستگی» برای باشگاههایی که در مسابقات حضور نداشتند، از ۱۰۰ میلیون دلار به ۲۵۰ میلیون دلار افزایش یافت.
۳۷ میلیون دلار باقیمانده نیز برای «حفاظت از آینده بلندمدت مسابقات» کنار گذاشته شد.
با وجود آنکه اکنون نزدیک به یک سال از پایان مسابقات گذشته است، هنوز جزئیاتی درباره نحوه هزینهکرد این مبلغ منتشر نشده است.
جیانی اینفانتینو در مقدمه گزارش سالانه ۲۰۲۵ فیفا نوشت: «جوایز مالی و کمکهای همبستگی حاصل از این مسابقات، بسیار فراتر از ۳۲ باشگاه شرکتکننده گسترش یافت.»
با این حال، همان گزارش سالانه نشان میدهد فیفا تا آن زمان همچنان در حال «اجرای سازوکار همبستگی» بود و تا پایان سال ۲۰۲۵، هیچ بخشی از آن ۲۵۰ میلیون دلار پرداخت نشده بود.
پس از جام جهانی مردان، مهمترین رویداد فیفا جام جهانی زنان است.
دوره ۲۰۲۳ این مسابقات با بودجه ۵۰۰ میلیون دلاری بدون سود یا زیان به پایان رسید و بودجه دوره بعدی که سال ۲۰۲۷ در برزیل برگزار خواهد شد، به ۸۰۰ میلیون دلار افزایش یافته است.
تنها هفت سال پیش، جام جهانی زنان ۲۰۱۹ فرانسه ۱۵۷ میلیون دلار هزینه داشت.
همانند دیگر بخشها، رشد سریع علاقه به فوتبال زنان بهوضوح در ارقام مالی فیفا نیز دیده میشود.
فراتر از این مسابقات، فیفا رقابتهای متعددی برگزار میکند که درآمد چندانی ندارند، اما برای بخشهای مختلف فوتبال اهمیت دارند.
جام جهانی زیر ۱۷ سال مردان و زنان در سال ۲۰۲۵، هر یک حدود هشت میلیون دلار هزینه داشت.
برگزاری جام جهانی زیر ۲۰ سال مردان در شیلی در همان سال، تقریبا سه برابر این رقم هزینه در بر داشت.
سایر مسابقاتی که کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند نیز میلیونها دلار از بودجه مسابقات فیفا را مصرف کردهاند؛ از جمله مسابقات ورزشهای الکترونیک با ۲۳ میلیون دلار، جام بینقارهای با ۱۸ میلیون دلار، جام جهانی فوتسال زنان با ۱۱ میلیون دلار و جام جهانی فوتبال ساحلی با ۱۱ میلیون دلار.
فیفا همواره بر میزان پولی که دوباره به فوتبال بازمیگرداند تاکید میکند و اعلام کرده است که این رقم در چرخه کنونی به ۹۰ درصد کل هزینههایش میرسد.
اما موضوعی که کمتر درباره آن صحبت میشود، هزینه اداره خود سازمان فیفا است.
هزینههای پرسنلی فیفا، حتی بدون احتساب کارکنانی که مستقیما به برگزاری رویدادهایی مانند جام جهانی مردان اختصاص دارند، پیشبینی میشود در این چرخه مالی به ۹۹۴ میلیون دلار برسد؛ رقمی که نسبت به دوره ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸ تقریبا دو برابر شده است.
این افزایش، هم بازتاب تورم عمومی و هم نتیجه افزایش تعداد کارکنان فیفا است، اما در عین حال نشان میدهد اداره نهاد جهانی فوتبال تا چه اندازه پرهزینه است.
در بودجه چرخه ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۰ نیز حدود ۳۰۰ میلیون دلار دیگر به این بخش افزوده شده است.
در سخنرانی پذیرش ریاست فیفا در سال ۲۰۱۶، جیانی اینفانتینو به اعضا گفت:
«ما اعتبار و جایگاه فیفا را بازخواهیم گرداند و همه مردم جهان، شما و این سازمان را به خاطر آنچه در آینده در فیفا انجام خواهیم داد، تشویق خواهند کرد.»
اینکه این وعده تا چه اندازه محقق شده، همچنان محل بحث است.
اما اگر اینفانتینو از اصلاحات سخن میگفت، ظاهرا منظور او کوچک کردن ساختار اداری و بوروکراتیک فیفا نبود.
یا اگر چنین قصدی داشت، این روند تنها مدت کوتاهی ادامه پیدا کرد.
اصلاحاتی که در کنگره فوقالعاده فیفا در سال ۲۰۱۶ تصویب شد، تعداد کمیتههای دائمی را از ۲۶ کمیته در دوران سپ بلاتر به تنها هفت کمیته کاهش داد؛ اقدامی که به گفته هیات بازنگری آن زمان، با هدف «افزایش کارآمدی» انجام شد.
با این حال، از آن زمان تاکنون، دوران ریاست اینفانتینو بار دیگر شاهد گسترش ساختار فیفا بوده است.
اکتبر سال گذشته، شورای فیفا بیش از ۵۰۰ نفر را به عضویت کمیتههای دائمی مختلف منصوب کرد.
اکنون شمار این کمیتههای دائمی به ۳۰ کمیته رسیده است؛ علاوه بر چهار کمیته مستقل و البته خود شورای فیفا.
شورای فیفا در حال حاضر ۳۶ عضو، از جمله خود اینفانتینو، دارد؛ رقمی که نسبت به کمیته اجرایی ۲۴ نفره دوران گذشته، ۵۰ درصد افزایش نشان میدهد.
هشت نایبرییس شورای فیفا سالانه ۳۰۰ هزار دلار حقوق دریافت میکنند.
سایر اعضای شورا نیز سالانه ۲۵۰ هزار دلار دریافت میکنند.
علاوه بر آن، هنگام انجام ماموریتهای رسمی فیفا، روزانه تا ۲۵۰ دلار حق ماموریت به آنها پرداخت میشود و این سازمان هزینههای مربوط به بازنشستگی آنان را نیز تقبل میکند.
اگر حقوق روسای کمیتههای دائمی و همچنین هزینه اداره سه نهاد قضایی فیفا ــ کمیته اخلاق، کمیته انضباطی و کمیته استیناف ــ نیز به این ارقام افزوده شود، هزینه اداره ساختار مدیریتی فیفا به رقم بسیار قابل توجهی میرسد.
تنها در سال ۲۰۲۵، هزینههای حاکمیتی و اداری فیفا به ۲۵۴ میلیون و ۳۰۰ هزار دلار رسید.
حقوق جیانی اینفانتینو نیز در همین رقم لحاظ شده است.
دستمزد او در سال ۲۰۲۵، شش میلیون دلار بود؛ رقمی که تنها طی یک سال ۲۹ درصد افزایش یافت و مجموع دریافتی او در ۹ سال ریاست بر فیفا را به بیش از ۳۰ میلیون دلار رساند.
هزینههای حاکمیتی سال ۲۰۲۵ بالاترین رقم ثبتشده تاکنون بود، اما انتظار میرود این روند همچنان ادامه پیدا کند.
در مجموع چرخه مالی کنونی، هزینههای حاکمیتی و اداری فیفا ۹۰۵ میلیون دلار برآورد شده است.
در بودجه چرخه ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۰، این رقم به یک میلیارد و ۸۷ میلیون دلار خواهد رسید.
بخش عمده این افزایش ناشی از رشد هزینههای پرسنلی است؛ هزینههایی که پیشبینی میشود در چرخه بعدی ۸۶ میلیون دلار، معادل ۲۵ درصد، افزایش یابد.
مشخص نیست این افزایش ناشی از استخدام کارکنان بیشتر است یا افزایش حقوق کارکنان فعلی.
با توجه به تورم، افزایش دستمزدها امری طبیعی به نظر میرسد، اما هزینه اداره فیفا تنها در یک جهت حرکت میکند: رو به بالا.
در کنار افزایش هزینههای پرسنلی، بودجه هزینههای حقوقی فیفا نیز بیش از دو برابر خواهد شد؛ از ۵۵ میلیون دلار در چرخه کنونی به ۱۱۹ میلیون دلار در چرخه بعدی.
هیچ توضیحی درباره علت این افزایش ارائه نشده است.
فیفا نیز در پاسخ به پرسش اتلتیک درباره این موضوع، پاسخی ارائه نکرد.
همچنین در بودجه جدید مشخص نشده است چه میزان از این هزینهها به مدیران ارشد اختصاص خواهد یافت.
با این حال، صورتهای مالی سال ۲۰۲۵ افزایش محسوسی را در هزینههای مدیریتی نشان میدهد که بخشی از آن ناشی از افزایش حقوق جیانی اینفانتینو است.
در مقایسه با سالهای پایانی دوران سپ بلاتر، این هزینهها همچنان، بهویژه اگر بهعنوان سهمی از درآمدهای بسیار بزرگ امروز فیفا در نظر گرفته شوند، قابل قبول به نظر میرسند.
با این حال، حضور در بالاترین سطوح مدیریتی فیفا همچنان موقعیتی بسیار پردرآمد است و در هزینهکرد نیز نشانی از صرفهجویی دیده نمیشود.
برگزاری کنگره سالانه فیفا بهتنهایی اکنون ۳۰ میلیون دلار هزینه دارد.
بررسی دقیق همه هزینههای فیفا آسان نیست.
اتلتیک با بررسی نزدیک به دو دهه صورتهای مالی این سازمان، حدود چهار هزار ردیف مستقل هزینه را استخراج و طبقهبندی کرد تا تصویری روشن از اینکه این پولها به کجا میروند، به دست آورد.
شرح کامل همه این هزینهها، خود به مقالهای جداگانه نیاز دارد.
اما در میان همه این ردیفها، یک مورد بیش از بقیه جلب توجه میکرد.
جایزه صلح فیفا
در مراسم قرعهکشی مرحله گروهی جام جهانی در دسامبر گذشته، جیانی اینفانتینو این جایزه را به دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اهدا کرد.
این جایزه در گزارش سالانه ۲۰۲۵ فیفا نیز دیده میشود؛ در کنار شعار: «فوتبال جهان را متحد میکند.»
با این حال، در صورتهای مالی فیفا هیچ ردیف مشخصی برای هزینه ساخت یا اهدای این جایزه وجود ندارد.
ظاهر این جام باعث شده بود بسیاری تصور کنند از طلا ساخته شده است.
اتلتیک این موضوع را از فیفا پرسید. سخنگوی فیفا پاسخ داد انتظار نمیرود برای چنین جایزهای ردیف هزینه مستقلی در صورتهای مالی وجود داشته باشد و آن را با سایر جوایزی که این سازمان هر سال اهدا میکند، مقایسه کرد.
اما فیفا حاضر نشد جنس این جایزه را اعلام کند.
پاسخ را علی عباداللهاف، یکی از دو مجسمهساز اهل جمهوری آذربایجان که این جایزه را ساختهاند، ارائه داد.
او به اتلتیک گفت: «این جایزه کاملا از برنز ساخته شده است.»
درآمدهای فیفا تنها از فوتبال به دست نمیآید.
همانگونه که انتظار میرود، سازمانی با این سطح از درآمد، حجم عظیمی از منابع نقدی در اختیار دارد.
در پایان سال ۲۰۲۵، موجودی نقدی فیفا به یک میلیارد و ۱۸۰ میلیون دلار رسید؛ افزایشی ۶۸۴ میلیون دلاری نسبت به سال قبل که عمدتا ناشی از دریافت پیشاپیش مبالغ قراردادهای حق پخش و اسپانسری جام جهانی بود.
اما فیفا تنها این پول را نگه نمیدارد.
هرچه درآمدها و مازاد بودجه این سازمان بیشتر شده، حجم سرمایهگذاریهای مالی آن نیز افزایش یافته است.
سال ۲۰۱۱، فیفا سیاست سرمایهگذاری جدیدی تصویب کرد.
تا پیش از آن، بخش عمده منابع نقدی این سازمان در حسابهای بانکی نگهداری میشد.
اما از آن زمان تصمیم گرفته شد بخش قابل توجهی از این منابع در اوراق قرضه کوتاهمدت و بلندمدت سرمایهگذاری شود تا علاوه بر حفظ سرمایه، از محل سود آن نیز درآمد ایجاد شود.
در همان سال نخست، حدود ۸۰۰ میلیون دلار در اوراق بدهی و سپردههای سرمایهگذاری قرار گرفت.
از آن زمان، هم حجم سرمایهگذاریها و هم ترکیب آنها تغییر کرده است.
اکتبر ۲۰۱۸، شورای فیفا مقررات سرمایهگذاری را اصلاح کرد تا این سازمان بتواند علاوه بر اوراق قرضه و ابزارهای بازار پول، بخشی از داراییهای خود را نیز در بازار سهام سرمایهگذاری کند.
سرمایهگذاری در سهام معمولا ریسک بیشتری دارد، اما بازده بالقوه آن نیز بالاتر است.
با این حال، فیفا رویکردی محتاطانه در پیش گرفته است.
بر اساس مقررات جدید، حداکثر پنج درصد سبد سرمایهگذاری این سازمان میتواند به سهام اختصاص یابد.
تا پایان سال ۲۰۲۵، تنها ۲.۵ درصد داراییهای مالی فیفا در بازار سهام سرمایهگذاری شده بود؛ نسبتی که از زمان اصلاح مقررات تقریبا بدون تغییر باقی مانده است.
در پایان دسامبر ۲۰۲۵، اگر وامهای حمایتی دوران همهگیری کرونا به ارزش ۸۹ میلیون دلار کنار گذاشته شوند، ارزش کل داراییهای مالی فیفا به پنج میلیارد و ۶۸۴ میلیون دلار میرسید.
از این رقم:
- سه میلیارد و ۲۲۵ میلیون دلار در اوراق بدهی سرمایهگذاری شده بود.
- یک میلیارد و ۹۳۶ میلیون دلار در صندوقهای بازار پول نگهداری میشد.
یکی از منابع آگاه به اتلتیک گفت این سبد سرمایهگذاری «محافظهکارانه» و «متنوع» است؛ به بیان دیگر، فیفا سرمایهگذاریهایی با ریسک پایین انجام داده است.
اما حتی با چنین رویکرد محتاطانهای، حجم این داراییها آنقدر بزرگ است که درآمد قابل توجهی ایجاد میکند.
تنها در سال ۲۰۲۵، فیفا ۹۳ میلیون و ۷۰۰ هزار دلار سود از محل بهره سرمایهگذاریهای خود به دست آورد.
علاوه بر آن، ۲۴ میلیون و ۷۰۰ هزار دلار دیگر نیز از محل سود موجودی نقدی کسب کرد.
در مجموع، طی سه سال نخست چرخه مالی جاری، درآمد حاصل از بهره برای فیفا به ۳۷۱ میلیون و ۱۰۰ هزار دلار رسید.
اما درآمدهای مالی این سازمان تنها به سود بهره محدود نمیشود.
در سالهای اخیر، با افزایش نرخهای بهره در اقتصاد جهانی، درآمدهای مالی فیفا نیز رشد چشمگیری داشته است.
فیفا برای کاهش ریسک نوسان نرخ ارز، از ابزارهای پوشش ریسک مالی نیز استفاده میکند، اما افزایش نرخهای بهره بیش از هر عامل دیگری به سود این سازمان تمام شده است.
در فاصله سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، مجموع درآمدهای مالی فیفا به ۶۷۲ میلیون و ۶۰۰ هزار دلار رسید؛ رقمی که بیش از ۲۰۰ میلیون دلار بیشتر از کل درآمدهای مالی این سازمان در ۱۵ سال پیش از آن بود.
تاثیر این موضوع بر جریان نقدی کمتر از این رقم، اما همچنان قابل توجه بود.
در سه سال گذشته، درآمد خالص نقدی فیفا از محل بهره به ۲۹۵ میلیون و ۹۰۰ هزار دلار رسید.
برای مقایسه، این رقم در کل چرخه مالی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ تنها ۱۴۲ میلیون دلار بود.
طی یک دهه گذشته، فیفا سه میلیارد و ۹۱۸ میلیون دلار به سبد سرمایهگذاریهای مالی خود افزوده است و اکنون سود این سیاست بهوضوح در صورتهای مالی آن دیده میشود.
به این ترتیب، درآمدهای چند میلیارد دلاری فیفا تنها از فوتبال به دست نمیآید؛ سرمایهگذاریهای مالی این سازمان نیز به یکی از منابع مهم درآمد آن تبدیل شدهاند.
در سالهای اخیر، واقعیت دیگری نیز آشکار شده است.
با وجود هزینههای بسیار بالای اداره فیفا، این سازمان همچنان بسیار بیشتر از آنچه خرج میکند درآمد به دست میآورد.
در نتیجه، ذخایر مالی فیفا در قرن بیستویکم بهطور مداوم افزایش یافته است.
در اوایل دهه ۲۰۰۰ وضعیت کاملا متفاوت بود؛ آن زمان، فیفا همچنان با پیامدهای ورشکستگی شرکت International Sport and Leisure (ISL)، شریک بازاریابی و رسانهای خود، دستوپنجه نرم میکرد.
این شرکت مسئول فروش حقوق تجاری جام جهانی بود و بعدها مشخص شد برای به دست آوردن قراردادها به شماری از مدیران فیفا رشوه پرداخت کرده است.
حتی پس از آنکه جام جهانی ۲۰۰۲ ژاپن و کره جنوبی درآمدی بیش از انتظار ایجاد کرد، ذخایر مالی فیفا در سال ۲۰۰۳ تنها ۷۶ میلیون دلار بود.
امروز وضعیت کاملا متفاوت است. پیش از آنکه جام جهانی ۲۰۲۶ بار دیگر این ذخایر را افزایش دهد، ذخایر مالی فیفا به دو میلیارد و ۶۹۹ میلیون دلار رسیده است.
این رقم از رکورد سه میلیارد و ۹۷۱ میلیون دلاری ثبتشده پس از جام جهانی قطر ۲۰۲۲ کمتر است، اما همانند همه سالهای برگزاری جام جهانی، انتظار میرود سال ۲۰۲۶ بار دیگر مازاد مالی بسیار بزرگی ایجاد شود.
علاوه بر این، فیفا طی یک دهه گذشته تقریبا همواره عملکردی بهتر از بودجه پیشبینیشده داشته است.
به همین دلیل، بعید نیست درآمدها و ذخایر نهایی سال ۲۰۲۶ نیز از برآوردهای فعلی فراتر بروند.
حتی اگر فیفا دقیقا مطابق بودجه سال ۲۰۲۶ عمل کند و هیچ درآمد اضافی دیگری نیز به دست نیاورد، ذخایر مالی آن به پنج میلیارد و ۷۶۹ میلیون دلار خواهد رسید.
این رقم بسیار قابل توجه است؛ بر اساس اطلاعات عمومی، چنین سطحی از ذخایر مالی از ذخایر هر نهاد ورزشی دیگری در جهان، از جمله کمیته بینالمللی المپیک، بیشتر خواهد بود.
از آنجا که کمیته بینالمللی المپیک هر چهار سال دو رویداد بزرگ، یعنی بازیهای المپیک تابستانی و زمستانی، را برگزار میکند، از این منظر نیز حاشیه امنیت مالی فیفا حتی بیشتر خواهد بود.
اتلتیک از فیفا پرسید چه سطحی از ذخایر مالی را «بیش از حد» میداند. این سازمان پاسخی به این پرسش نداد.
مانند هر نهاد غیرانتفاعی، فیفا نیز برای مقابله با کاهش ناگهانی درآمدها به پشتوانه مالی نیاز دارد.
همهگیری کرونا نمونه روشنی از چنین وضعیتی بود. ذخایر مالی فیفا این امکان را فراهم کرد که این سازمان بتواند تا یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار برای حمایت از ۲۱۱ فدراسیون عضو و شش کنفدراسیون قارهای اختصاص دهد.
البته در عمل، همه این مبلغ پرداخت نشد، اما امکان تامین آن وجود داشت.
فیفا همچنین در پاسخ به پرسش اتلتیک درباره اینکه چرا با وجود نزدیک شدن ذخایر مالی به شش میلیارد دلار، همچنان برای چرخه مالی ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۰ نیز ۱۰۰ میلیون دلار مازاد بودجه پیشبینی کرده است، توضیحی ارائه نکرد.
با این حال، یکی از منابع آگاه که اجازه نداشت بهطور رسمی درباره وضعیت مالی فیفا اظهارنظر کند، گفت انباشت مداوم ذخایر این سازمان مستقیما با رشد جام جهانی مردان ارتباط دارد.
اگر به هر دلیل این مسابقات برگزار نشود، فیفا با تعهدات مالی بسیار بزرگی روبهرو خواهد شد.
در چنین شرایطی، وجود ذخایر چند میلیارد دلاری، این ریسک را پوشش میدهد. البته، فیفا همه مازاد درآمدهای خود را در ذخایر نگه نداشته است.
زمانی که در چرخه مالی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ مشخص شد این سازمان در مسیر دستیابی به مازاد بودجهای حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار قرار دارد، در فوریه ۲۰۲۲ مبلغ ۲۰۹ میلیون و ۶۰۰ هزار دلار به برنامه تازهتاسیس طرح توسعه استعدادها (Talent Development Scheme یا TDS) اختصاص داد.
هدایت این برنامه را آرسن ونگر، سرمربی پیشین آرسنال، و جیل الیس، سرمربی پیشین تیم ملی فوتبال زنان آمریکا، بر عهده دارند.
تا پایان سال ۲۰۲۵، ۱۱۹ میلیون و ۶۰۰ هزار دلار از این بودجه هزینه شده بود.
بر اساس گزارش سالانه فیفا، این طرح تاکنون از بیش از ۶۰۰ پروژه اختصاصی در بیش از ۱۸۰ فدراسیون عضو حمایت کرده است؛ پروژههایی که با هدف توسعه مسیر پرورش استعدادهای فوتبال دختران و پسران اجرا شدهاند.
در قالب این برنامه، تاکنون ۴۵ آکادمی استعداد فیفا راهاندازی شده و هدف این سازمان، افزایش این تعداد به ۱۰۰ آکادمی تا سال ۲۰۲۷ است.
با وجود این هزینهها، ذخایر مالی فیفا در دوران ریاست جیانی اینفانتینو همچنان با سرعت افزایش یافته است.
پیشبینی میشود این ذخایر تا پایان سال جاری به حدود پنج و نیم برابر سطح پایان سال ۲۰۱۶، یعنی سال آغاز ریاست اینفانتینو، برسد.
در دوران او، پول بیشتری نسبت به هر زمان دیگری میان فدراسیونهای عضو توزیع شده است، اما همزمان بخش قابل توجهی از درآمدها نیز در حسابهای ذخیره فیفا انباشته شدهاند.
این روند تا کجا ادامه خواهد یافت، هنوز مشخص نیست. اما همین موضوع، ادعای همیشگی فیفا مبنی بر اینکه «هر دلار دوباره صرف توسعه فوتبال میشود» را با پرسشهایی روبهرو میکند.
جام جهانی مردان، از هر نظر، موتور اقتصادی فیفا است. این رقابت، در کنار بازیهای المپیک تابستانی، یکی از پربینندهترین رویدادهای ورزشی جهان به شمار میرود. نقش آن در بقای ساختار کنونی فیفا را نمیتوان نادیده گرفت.
اگر جام جهانی وجود نداشت، فیفا هرگز نمیتوانست به چنین سطحی از درآمد دست پیدا کند؛
- سود حاصل از هر دوره جام جهانی در طول قرن بیستویکم بهطور پیوسته افزایش یافته است.
- جام جهانی ۲۰۰۶ آلمان یک میلیارد و ۵۵۴ میلیون دلار به درآمد خالص فیفا افزود.
- در جام جهانی قطر ۲۰۲۲، این رقم، پس از کسر ۱۲۳ میلیون دلار کمک دولت قطر، به چهار میلیارد و ۶۰۶ میلیون دلار رسید.
- هنوز مشخص نیست جام جهانی ۲۰۲۶ چه میزان سود نهایی برای فیفا ایجاد خواهد کرد.
اما روشن است که این سازمان انتظار دارد سودآورترین جام جهانی تاریخ را برگزار کند و رکوردهای درآمدی جدیدی به ثبت برساند.
همانطور که پیشتر اشاره شد، ۶۶۰ میلیون دلار از درآمدهای این مسابقات از هماکنون برای پرداخت به فدراسیونهای عضو کنار گذاشته شده است.
در مقابل، هزینههای برگزاری نیز به بالاترین سطح تاریخ خواهد رسید.
پس از کسر کمک دولت قطر، هزینه برگزاری جام جهانی ۲۰۲۲ برای فیفا یک میلیارد و ۷۰۸ میلیون دلار بود.
این رقم اندکی کمتر از یک میلیارد و ۸۲۴ میلیون دلار هزینه جام جهانی روسیه در سال ۲۰۱۸ بود. اما برآورد میشود جام جهانی ۲۰۲۶، با سه کشور میزبان، سه میلیارد و ۷۵۶ میلیون دلار برای فیفا هزینه داشته باشد.
بودجه مربوط به جوایز تیمها، کمکهزینه آمادهسازی، یارانه فدراسیونها و پرداخت به باشگاههایی که بازیکنان خود را در اختیار تیمهای ملی قرار میدهند، در ابتدا ۸۹۶ میلیون دلار تعیین شده بود.
این رقم در بودجه اصلاحشده به یک میلیارد و هفت میلیون دلار افزایش یافت. سپس، کمتر از دو ماه پیش از آغاز مسابقات، بار دیگر اصلاح شد و در نهایت به یک میلیارد و ۲۲۶ میلیون دلار رسید.
بزرگتر شدن جام جهانی، بهطور طبیعی، هزینههای عملیاتی بیشتری نیز به همراه داشته است.
بودجه عملیاتی جام جهانی ۲۰۲۶ یک میلیارد و ۱۲۲ میلیون دلار تعیین شد؛ رقمی که بیش از دو و نیم برابر هزینههای عملیاتی جام جهانی قطر است. اما این رقم نیز ثابت نماند.
اتلتیک در ماه مارس گزارش داد که فیفا بیش از ۱۰۰ میلیون دلار از بودجه عملیاتی این مسابقات را کاهش داده و از واحدهای مختلف خود خواسته است برای صرفهجویی، هزینههایشان را پایین بیاورند.
در پاسخ به پرسش اتلتیک مبنی بر اینکه چرا با وجود پیشبینی درآمد بیش از ۱۳ میلیارد دلاری، بودجه عملیاتی کاهش یافته است، سخنگوی فیفا گفت:
«فیفا بهطور مستمر بودجه خود را بازبینی میکند تا هزینهها مدیریت شوند و حداکثر درآمد ممکن برای توسعه فوتبال در سراسر جهان اختصاص یابد.»
او بار دیگر تاکید کرد که فیفا بیش از سه میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار در جام جهانی سرمایهگذاری خواهد کرد.
این پاسخ، بهطور ضمنی، نشان میدهد کاهش هزینههای عملیاتی به تامین منابع لازم برای افزایش پاداش تیمهای شرکتکننده کمک کرده است.
با وجود همه منابع درآمدی جدید، فیفا همچنان به جام جهانی مردان وابسته است.
در چرخه مالی کنونی نیز، همانند دورههای گذشته، این مسابقات بخش عمده درآمدهای سازمان را تامین میکنند.
فیفا در سالهای اخیر تلاش کرده است این وابستگی را کاهش دهد؛ گسترش جام جهانی باشگاهها و سرمایهگذاری بیشتر در جام جهانی زنان، بخشی از همین راهبرد است.
جام جهانی باشگاههای سال گذشته درآمدی بیش از انتظار ایجاد کرد، اما فیفا متعهد شده است همه درآمد آن را دوباره در فوتبال باشگاهی سرمایهگذاری کند.
جام جهانی زنان ۲۰۲۳ نیز با بودجه ۵۰۰ میلیون دلاری بدون سود یا زیان به پایان رسید. بودجه دوره بعدی این رقابتها که سال ۲۰۲۷ در برزیل برگزار میشود، به ۸۰۰ میلیون دلار افزایش یافته است.
حدود دو سوم این افزایش ناشی از رشد پرداختها به فوتبال زنان است. در جام جهانی زنان ۲۰۲۳، فیفا در مجموع ۱۵۲ میلیون دلار به فوتبال زنان پرداخت کرد.
این مبلغ شامل ۱۱۰ میلیون دلار جایزه تیمها، ۳۱ میلیون دلار کمکهزینه آمادهسازی و ۱۱ میلیون دلار پرداخت به باشگاههایی بود که بازیکنان خود را در اختیار تیمهای ملی قرار دادند.
فیفا هنوز جزئیات پرداختهای جام جهانی زنان ۲۰۲۷ را منتشر نکرده است.
با این حال، میدانیم مجموع این پرداختها به ۳۴۴ میلیون دلار خواهد رسید؛ یعنی بیش از دو برابر دوره قبل. این افزایش قابل توجه است، اما همچنان با هدفی که خود جیانی اینفانتینو تعیین کرده بود فاصله دارد.
سال ۲۰۲۳، زمانی که فیفا افزایش جوایز جام جهانی زنان به ۱۵۲ میلیون دلار را اعلام کرد، اینفانتینو از شبکههای تلویزیونی به دلیل پیشنهاد مبالغ بسیار پایینتر برای خرید حق پخش جام جهانی زنان در مقایسه با جام جهانی مردان انتقاد کرد.
او در همان زمان وعده داد پرداختهای جام جهانی مردان ۲۰۲۶ و جام جهانی زنان ۲۰۲۷ به برابری برسند.
اکنون روشن شده است که این هدف محقق نخواهد شد. یکی از دلایل اصلی، افزایش مداوم پاداشهای جام جهانی مردان است. این هدف از ابتدا نیز بسیار بلندپروازانه بود و با واقعیتهای اقتصادی فوتبال همخوانی نداشت. خود اینفانتینو آن زمان از این وعده بهعنوان «دشوارترین گام» یاد کرده بود.
در نگاه نخست، وضعیت مالی فیفا بسیار مطلوب به نظر میرسد؛
- درآمدهای این سازمان با سرعت در حال افزایش است.
- فروش بلیت و قراردادهای اسپانسری رکوردهای تازهای ثبت کردهاند.
- در دو چرخه مالی گذشته، فیفا بیش از یک میلیارد دلار مازاد بودجه به دست آورده است.
- پرداختها به فدراسیونهای عضو نیز بهطور چشمگیری افزایش یافتهاند.
اما پشت این تصویر امیدوارکننده، نشانههایی از مشکلات آینده نیز دیده میشود.
مهمترین چالش پیش روی فیفا، شاید نه مالی، بلکه اعتباری باشد. این سازمان در حالی بیش از هر زمان دیگری درآمد کسب میکند که همزمان با موجی از انتقادها نیز روبهرو شده است.
قیمتهای بسیار بالای بلیت جام جهانی، بسیاری از هواداران را خشمگین کرده است. رقابتی که زمانی متعلق به همه بود، اکنون بیش از هر زمان دیگری در اختیار کسانی قرار گرفته که توانایی پرداخت مبالغ بسیار بالا را دارند.
در کوتاهمدت، درآمدهای سرشار میتواند این انتقادها را تحتالشعاع قرار دهد. اما در بلندمدت، نگرانیهای جدیتری وجود دارد. بودجه چرخه مالی ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۰ بر پایه ۱۴ میلیارد دلار درآمد تنظیم شده است.
اما اگر دقیقتر به آن نگاه کنیم، همه چیز به این اندازه امیدوارکننده نیست. خود فیفا پیشبینی کرده است درآمد حاصل از فروش بلیت و خدمات تشریفاتی حدود یک میلیارد دلار کاهش خواهد یافت.
این سازمان امیدوار است این کاهش را با دو میلیارد دلار افزایش درآمد از محل حق پخش تلویزیونی و بازاریابی جبران کند. از نظر تئوری، این هدف دستیافتنی است. اما درباره پایداری این مدل درآمدی، پرسشهای جدی وجود دارد.
چرخه مالی فعلی نشان داد فروش حق پخش جام جهانی در برخی بازارها با دشواری روبهرو شده است.
درآمد یک میلیارد دلاری حاصل از فروش حق پخش جام جهانی باشگاهها در سال ۲۰۲۵، دستکم از نگاه بسیاری از تحلیلگران، در زمانی بسیار مناسب به دست آمد.
همچنین قراردادهای اسپانسری با آرامکو و صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان سعودی نیز در بلندمدت تضمینشده به نظر نمیرسند.
عربستان تا زمان برگزاری جام جهانی ۲۰۳۴ انگیزه روشنی برای همکاری نزدیک با فیفا دارد.
اما پرسش اصلی این است که پس از سال ۲۰۳۴ چه خواهد شد؟ در چنین شرایطی، درک این موضوع دشوار نیست که چرا فیفا و جیانی اینفانتینو تا این اندازه از وقفههای نوشیدن آب در میانه هر نیمه مسابقات حمایت میکنند.
اگر این وقفهها به بخشی دائمی از جام جهانی تبدیل شوند، شبکههای تلویزیونی فرصت بیشتری برای پخش آگهیهای بازرگانی خواهند داشت و فیفا نیز خواهد توانست در آینده حق پخش مسابقات را با قیمت بالاتری بفروشد.
در همین حال، هزینههای فیفا همچنان در حال افزایش است. بودجه برگزاری جام جهانی باشگاههای ۲۰۲۹ به دو میلیارد و ۲۳۰ میلیون دلار رسیده است.
اما هیچ تضمینی وجود ندارد که فیفا بار دیگر بتواند قراردادی برای فروش حق پخش به ارزش قرارداد سال ۲۰۲۵ منعقد کند.
در سوی دیگر، بدون آنکه توجه چندانی جلب شود، بودجه پرداخت به فدراسیونهای عضو در چرخه بعدی کاهش یافته است؛ آن هم در شرایطی که درآمدهای فیفا قرار است دوباره افزایش یابد.
این موضوع چه تاثیری بر حمایت فدراسیونهایی خواهد گذاشت که امروز مهمترین پشتوانه سیاسی جیانی اینفانتینو هستند؟
بینظمیهایی که در جریان جام جهانی امسال مشاهده شد، فیفا را با مجموعهای از چالشهای حقوقی روبهرو کرده است.
دفاع از این پروندهها نیز هزینه خواهد داشت. در عین حال، ذخایر مالی فیفا همچنان در حال افزایش است، اما این روند نیز نمیتواند برای همیشه ادامه پیدا کند.
اگر درآمدهای فیفا در سالهای آینده کاهش یابد، این سازمان میتواند بخشی از پنج میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار سرمایهگذاریهای مالی خود را نقد کند و منابع حاصل را در اختیار فوتبال قرار دهد.
بنابراین، حتی اگر وضعیت مالی فیفا در کوتاهمدت همچنان بسیار قدرتمند به نظر برسد، نمیتوان از آسیبهایی که به اعتبار این سازمان وارد شده است چشم پوشید.
هر بار که جنگ میان آمریکا و جمهوری اسلامی شدت گرفت، «جایزه صلح» اهداشده به دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بیش از پیش رنگی از تناقض پیدا کرد.
هر بار که اینفانتینو میگوید فیفا در برابر سیاستهای دولت آمریکا اختیاری ندارد، حتی زمانی که این سیاستها مانع حضور بهترین داور آفریقا در جام جهانی یا ورود اعضای کادر فنی تیم ایران میشود، ادعای این سازمان درباره فراهم کردن فرصت برابر برای همه و استفاده از فوتبال بهعنوان ابزاری برای صلح، بیش از پیش زیر سوال میرود.
و همه اینها، در نهایت، با هدف کسب درآمد بیشتر انجام میشود.
شاید این موضوع تازهای نباشد؛ ۴۰ سال پیش، پس از جام جهانی ۱۹۸۶ مکزیک، هیو مکایلوانی، روزنامهنگار برجسته ورزشی، نوشت:
«فوتبال باید حتی از آنچه تصور میکردیم بازی بزرگتری باشد؛ وگرنه چگونه ممکن است جام جهانی، در حالی که هر روز بیشتر زیر تودهای از ریاکاری، منفعتطلبی مالی و سوءاستفادههای آشکار فیفا دفن میشود، همچنان میلیونها نفر را مجذوب خود کند؟»
او سپس با عبارت فرانسوی «Plus ça change» ادامه داد؛ عبارتی که به معنای «هرچه بیشتر تغییر میکند، بیشتر همان میماند» است.
چهل سال بعد، این جمله همچنان طنینانداز است. فیفا امروز ثروتمندتر از هر زمان دیگری در تاریخ خود است. فدراسیونهای عضو، در مجموع، بیش از هر زمان دیگری پول دریافت میکنند.
جام جهانی مردان بزرگتر از همیشه شده است. فوتبال همچنان محبوبترین ورزش جهان است و مخاطبان آن از هر زمان دیگری بیشتر هستند.
اما پرسشی که سراسر این گزارش مطرح میکند، همچنان پابرجا است:
این همه ثروت، دقیقا به چه قیمتی به دست آمده است؟