این روایت که پیش از این گزارش نشده بود، از سوی خلبان اف-۱۵ در جریان جلسه بازجویی و تخلیه اطلاعات پس از حادثه با مقامهای اطلاعاتی آمریکا مطرح شد. این اظهارات بلافاصله موجی از بحث و اختلاف نظر را در جامعه اطلاعاتی آمریکا برانگیخت؛ اختلافی که هنوز حل نشده است.
اگر این خلبان واقعا همان چیزی را دیده باشد که توصیف کرده است ــ یعنی آرایشی از پهپادها که به صورت هماهنگ حرکت میکردند ــ این موضوع میتواند نشاندهنده پیشرفتی نگرانکننده در توانمندیهای پهپادی ایران باشد.
یکی از منابع آگاه از روایت این خلبان به سیانان گفت: «چندین پهپاد به هم متصل بودند و مانند یک واحد حرکت میکردند و پهپادهای کوچکتر زیر پهپادهای بزرگتر قرار گرفته بودند، انگار پاهای آنها باشند. واقعا شبیه موجودات فضایی بود.»
منبع دیگری نیز به سیانان گفت خلبان از مشاهده «میدانی از پهپادها» در آسمان سخن گفته است.
به گفته دو منبع، اگرچه علت دقیق سرنگونی جنگنده اف-۱۵ همچنان در دست بررسی است، گزارشهای اولیه نشان میداد که ممکن است این آرایش پهپادی به نوعی به ایران امکان داده باشد جنگنده آمریکایی را سرنگون کند.
جنگنده اف-۱۵ دو سرنشین داشت؛ یک خلبان و یک افسر سامانه تسلیحاتی. همانطور که سیانان پیشتر گزارش داده بود، نیروهای آمریکایی بلافاصله عملیات جستوجو و نجات را آغاز کردند.
سرنگونی این جنگنده اف-۱۵ نخستین مورد سرنگونی یک هواپیمای آمریکایی بر فراز ایران در جریان این درگیری بود.
خلبان چند ساعت پس از خروج اضطراری از هواپیما نجات یافت، در حالی که افسر سامانه تسلیحاتی بیش از یک روز در کوهستان از اسارت نیروهای ایرانی گریخت و سپس او نیز نجات داده شد. مشخص نیست که آیا افسر سامانه تسلیحاتی نیز آن آرایش پهپادی را دیده بود یا نه.
در جریان عملیات نجات، یک هواپیمای دیگر از نوع ای-۱۰ نیز سرنگون شد، اما خلبان آن موفق شد در خارج از حریم هوایی ایران با موفقیت خروج اضطراری انجام دهد.
مقامهای اطلاعاتی آمریکا درباره نحوه تفسیر آنچه خلبان اف-۱۵ توصیف کرده بود و همچنین این که آیا او میتوانست این حادثه را به روشنی و با دقت بازگو کند یا نه، اختلاف نظر داشتند.
نخست این که او در اثر سقوط دچار ضربه مغزی شده بود. به گفته دو منبع، این دومین بار در جریان جنگ ایران بود که هواپیمایش سرنگون میشد؛ او پیشتر نیز در آغاز درگیری، در میان خلبانانی بود که در یک حادثه شلیک اشتباهی از سوی نیروهای کویتی، هواپیمایشان سرنگون شد.
آیا او شاهد یک توانمندی عملیاتی پیشرفته بود که سازمانهای اطلاعاتی آمریکا از آن بیاطلاع بودند؟ آیا آنچه دیده بود یک نمونه آزمایشی بود؟ یا سرابی در دل بیابان؟
به گفته یکی دیگر از منابع، مقامهای اطلاعاتی که جلسه بازجویی و تخلیه اطلاعات پس از حادثه را انجام میدادند، از او پرسیدند: «مطمئنی همان چیزی را دیدهای که میگویی دیدهای؟»
نیروی هوایی آمریکا پرسشهای سیانان را به ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا ارجاع داد، اما این فرماندهی به طور مستقیم به سوالهای این شبکه پاسخ نداد. دفتر مدیر اطلاعات ملی آمریکا نیز به درخواست سیانان برای اظهار نظر پاسخی نداد.
پرسشها درباره برنامه پهپادی ایران در حالی مطرح شده است که آمریکا و تهران در حال مذاکره بر سر توافقی برای پایان دادن به جنگ ایران هستند. پس از برقراری آتشبس در هفته گذشته، یک دوره ۶۰ روزه برای مذاکرات آغاز شده است. انتظار میرود این گفتوگوها بر برنامه هستهای ایران متمرکز باشد، هرچند دو طرف طیف گستردهای از موضوعات را نیز مطرح کردهاند.
به گفته دو منبع آگاه، اگرچه توانمندی مشخص پهپادی که خلبان توصیف کرده، چیزی نبود که نهادهای اطلاعاتی آمریکا پیشتر ارزیابی کرده باشند ایران در اختیار دارد، اما مجموعهای از گزارشها نشان میدهد که ایران در توسعه فناوری پهپادی خود از چین و روسیه کمک دریافت کرده است.
به گفته این منابع، اصطلاح فنی این توانمندی «شبکهبندی مش یکبهچند» (one-to-many meshed networking) است.
به طور کلی، شبکهبندی مش به یک کاربر امکان میدهد چندین پهپاد را به طور همزمان فرماندهی و کنترل کند.
گفته میشود کشورهای دیگری، از جمله روسیه و چین، نیز به این توانمندی دست یافتهاند. هرگونه پیشرفت در برنامه جنگ پهپادی ایران، که از پیش نیز پیشرفته ارزیابی میشود، برای نیروهای آمریکایی و متحدان آنها در منطقه نگرانکننده خواهد بود.
یکی از مقامهای آمریکایی یادآور شد که از نظر تئوریک، شبکهبندی مش میتواند برای فراهم کردن دسترسی به اینترنت در مناطق دورافتاده و فاقد زیرساخت نیز به کار گرفته شود؛ کاربردی که در تئوری، ماهیتی غیرنظامی دارد.
ایران در جریان درگیری چند هفتهای با نیروهای آمریکا و اسرائیل، و همچنین کشورهای همسایه حاشیه خلیج فارس، به طور گسترده از پهپادهای تهاجمی خود به عنوان یک سلاح نامتقارن استفاده کرد.
اما بیتس، کارشناس جنگ پهپادی و نوسازی سامانههای دفاعی و بنیانگذار شرکت کاچای، با اشاره به تهدید ناشی از توانمندیهای شبکهبندی مش برای پهپادها، به سیانان گفت: «برای محافظت از خود در برابر چیزی که بتواند به این شکل هماهنگ عمل کند، مجبور خواهیم شد هزینههای بسیار، بسیار سنگینی بپردازیم؛ چیزی در حد صرف منابع مالی هنگفت و بهای سنگین انسانی.»
او افزود: «اگر این سامانه بتواند خود را در قالب یک آرایش قابل تشخیص سازماندهی کند و آن آرایش را حفظ کند، مواد منفجره حمل کند و بخشی از توان خود را برای حمله به هدفی که موج نخست حمله نابود نکرده است، حفظ کند، با یک شیوه عملیاتی بسیار توانمند روبهرو هستیم.»