در این گزارش که نیو صدر، جنیفر شرر، مژده کاشانی نوشتهاند، آمده است؛
در حالی که بهواسطه قطع اینترنت از جهان بیرون جدا شده بود، «امیرحسین» دو هفته تمام در خیابانهای ایران به اعتراض پرداخت و به گفته خودش شاهد صحنههایی از خشونت بود که هرگز پیش از آن ندیده بود.
او در یک پیام صوتی که برای SBS News فرستاده، از «جنون» حاکم بر خیابانهای تهران سخن میگوید.
این فعال حقوق بشر میگوید: «با چشمهای خودم دیدم.»
او ادامه میدهد: «موجی از مردم به خیابانها آمده بودند؛ بهدلیل فشارهای بینالمللی و چون وضعیت کاملاً علیه جمهوری اسلامی شده بود. نیروهای امنیتی از ترس جان خودشان به جنون کشیده شده بودند و به هر چیزی شلیک میکردند. دیگر برایشان فرقی نداشت زن باشد یا مرد، کودک باشد یا بزرگسال.»
بهدلیل نگرانیهای امنیتی، نام این معترض تغییر داده شده است. او میگوید میخواهد با نام «امیرحسین» معرفی شود؛ به یاد یک معترض جوان که در جریان جنبش اعتراضی اخیر کشته شد.
«به پاکسازی تبدیل شد»
اینترنت از عصر پنجشنبه ۱۸ دی ۱۴۰۴ در ایران قطع شده است؛ با این حال برخی ایرانیان مانند امیرحسین راههایی برای دور زدن این قطع ارتباط یافتهاند، از جمله اتصال به اینترنت ماهوارهای استارلینک برای انتقال اطلاعات درباره آنچه در کشور میگذرد.
او میگوید: «آنچه در خیابانها دیدیم واقعاً بیسابقه بود. شلیکهای فراوان، پرتاب گاز اشکآور، کتکزدنهای وحشیانه مردم را دیدم. تنها سلاح مردم شعارها و سنگها بود. جمهوری اسلامی هر بار از حداکثر خشونت استفاده کرده است… این چیز تازهای نیست. فقط این بار رکورد زد.»
اعتراضهای جاری در ایران حدود دو هفته پیش در پی مطالبات اقتصادی آغاز شد، اما بهتدریج به یک جنبش ضدحکومتی تبدیل شده است؛ با شعارهایی چون «مرگ بر دیکتاتور» که اشاره به رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنهای، دارد.
جنبشهای اعتراضی در ایران سابقهای طولانی دارند، اما گروههای حقوق بشری میگویند شمار قربانیان در این سرکوب بیسابقه است و هشدار میدهند که ممکن است بسیار بیشتر از آمارهای اعلامشده باشد؛ چرا که قطع اینترنت امکان راستیآزمایی گزارشها را دشوار کرده است.
مینا خانی، عضو سازمان کُردی «ههنگاو» که نقض حقوق بشر در ایران را مستندسازی میکند، به SBS News گفت: «اینترنت برای چندین روز کاملاً قطع شده و ارتباطات بهشدت محدود است. این موضوع گرفتن اطلاعات تأییدشده را برای ما بسیار دشوار میکند.»
هرانا، خبرگزاری فعالان حقوق بشر که در ایالات متحده مستقر است، مرگ دستکم ۲۶۱۵ نفر در ایران را تأیید کرده است؛ از جمله ۱۳ کودک. به گفته این سازمان، دستکم ۱۵۳ نفر از نیروهای امنیتی و حامیان حکومت نیز جان خود را از دست دادهاند.
گزارشهایی نیز وجود دارد از اینکه برخی مردم بهدلیل ازدحام بیش از حد مراکز درمانی و همچنین ترس از حضور نیروهای امنیتی مستقر در بیمارستانها، امکان دسترسی به خدمات پزشکی را ندارند.
امیرحسین میگوید آمار کشتهشدگان دقیق نیست، زیرا «بخش بزرگی از کشتهها و مجروحان اکنون در خانههایشان پنهان شدهاند. شاید ما فقط یکسوم فاجعه را دیده باشیم.»
او میگوید سرکوبها در آخر هفته (۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴) به اوج خود رسید: «به یک پاکسازی تبدیل شد. هر کسی که به خیابان میآمد، توسط تکتیراندازها از بالای ساختمانها و بیرحمانه در خیابانها کشته میشد.»
به گفته ههنگاو، سرکوب اخیر اعتراضها «دارای عناصر روشن و متعددِ جنایت علیه بشریت است».
خانی میگوید: «با کشتار گسترده، حمله به بیمارستانها، هدف قرار دادن و کشتن کودکان، ما مطمئن هستیم که این یک جنایت علیه بشریت است و عامدانه انجام میشود.»
رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، به خبرنگاران گفت به او گفته شده که کشتارهای گزارششده در سرکوب اعتراضها در ایران در حال فروکش کردن است و او معتقد است در حال حاضر برنامهای برای اعدامهای گسترده وجود ندارد.
وقتی از او پرسیده شد چه کسی به او گفته است که کشتارها متوقف شده، ترامپ از آنها بهعنوان «منابع بسیار مهم در طرف مقابل» یاد کرد.
ترامپ احتمال اقدام نظامی آمریکا را رد نکرد و گفت: «ما روند را زیر نظر خواهیم داشت»، و افزود دولتش «بیانیه بسیار خوبی» از ایران دریافت کرده است.
«آنها نمیترسیدند»
وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، کشتهشدن هزاران نفر را رد کرده و گفته است «صدها نفر» در اعتراضها جان باختهاند، بدون آنکه رقم دقیقی ارائه دهد.
چندین مقام ایرانی معترضان را «تروریست» و «آشوبگر» خواندهاند و خامنهای در روزهای نخست اعتراضها گفته بود «آشوبگران باید سر جای خود نشانده شوند».
امیرحسین که طی چند دهه گذشته در اعتراضهای متعددی در ایران حضور داشته، میگوید هنوز خود را ناگزیر از رفتن به خیابانها میداند؛ اما بهویژه نگران معترضان جوان است.
او میگوید: «بودن ما در خیابانها از جوانها ترسناکتر بود. آنها با شور و شوق بیرون میآمدند، لبخند میزدند، فریاد میکشیدند و مطالباتشان را شعار میدادند، و کشته میشدند؛ در حالی که پاهای ما میلرزید. آن جوانها آنقدر پر از میل و اشتیاق بودند که نمیترسیدند. با لبخند کشته شدند و حالا به خاک سپرده شدهاند.»
به گفته مدیر سازمان دیدهبان حقوق بشر استرالیا، دانیلا گاوشون، نگرانیهای شدیدی درباره بازداشتشدگان وجود دارد.
او به اس بی اس گفت: «مقامات آنها را به عنوان ‘محارب’ یا ‘دشمنان خدا’ متهم میکنند که در ایران مجازاتش اعدام است.»
بر اساس گزارش هرانا، دستکم ۱۸۴۷۰ نفر در جریان اعتراضها بازداشت شدهاند. در میان آنها عرفان سلطانی، معترض ۲۶ سالهای است که به اعدام محکوم شده و چهرهاش به یکی از نمادهای مقاومت در میان فعالان تبدیل شده است.
ههنگاو گزارش داده است که مقامات به خانواده سلطانی گفتهاند حکم اعدام نهایی است، در حالی که عراقچی گفته «هیچ برنامهای برای اعدام وجود ندارد».
«حکومت در موقعیت بدی قرار دارد»
دارا کاندوئیت، مدرس علوم سیاسی در دانشگاه ملبورن، میگوید «حکومت در موقعیت بدی قرار دارد» و این اعتراضها بخشی از مجموعهای از چالشهای اخیر برای رهبری جمهوری اسلامی است.
او به اسبیاس گفت: «تحولات بینالمللی در چند سال اخیر باعث شده حکومت احساس آسیبپذیری شدید کند. از ترور فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، قاسم سلیمانی، گرفته تا سقوط رژیم بشار اسد در سوریه، تضعیف فاجعهبار حزبالله در لبنان و همچنین جنگ ایران و اسرائیل در سال گذشته که نشان داد ایران تا چه اندازه برای مقابله با اسرائیل آماده نیست.»
«حکومت ایران تمام عمرش بر ادعای قدرت و توان ایستادگی در برابر اسرائیل تکیه کرده بود، اما ظرف چند روز روشن شد که اسرائیل عمیقاً در ایران نفوذ کرده و… هیچکس در حکومت در امان نیست.»
ایران سابقهای طولانی از جنبشهای اعتراضی دارد که از زمان انقلاب ۱۹۷۹ تاکنون با محرکهای مختلفی شکل گرفتهاند.
کاندوئیت میگوید: «باید خیلی روشن بگوییم که این اعتراضها ناگهان از هیچ بهوجود نیامدهاند. این جنبشی است که عمیقاً در جامعه ایران ریشه دارد و این نارضایتیها واقعی و بهشدت گستردهاند.»
مقامات ایرانی ایالات متحده و اسرائیل را به تحریک ناآرامیها متهم کردهاند و عاملان را «تروریستهای مسلح» خواندهاند.
به گفته یک مقام غربی که با رویترز صحبت کرده، ناآرامیها در این ابعاد، مقامات را در زمانی آسیبپذیر غافلگیر کرده است، اما به نظر نمیرسد حکومت با خطر فروپاشی قریبالوقوع مواجه باشد و دستگاه امنیتی همچنان کنترل اوضاع را در دست دارد.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران که قدرتش تابع رهبر جمهوری اسلامی است، در جلسه کابینه گفته است تا زمانی که دولت از حمایت مردمی برخوردار باشد، «تمام تلاشهای دشمنان علیه کشور به جایی نخواهد رسید».
«انگار تمام شهر به خیابانها ریخته بود»
بر اساس گزارش هرانا، طی ۱۸ روز، اعتراضها به ۱۸۷ شهر کشور گسترش یافت و ۶۱۷ تجمع اعتراضی برگزار شد.
برای امیرحسین، این اعتراضها حالوهوای متفاوتی داشت.
او میگوید: «این بار همه؛ زنها، بچهها، پیر و جوان، با هم گفتند که یک بار برای همیشه، بیایید همه به خیابانها بیاییم. حتی آنهایی که نمیتوانستند به خیابان بیایند، از پنجرهها شعار میدادند و از هم حمایت میکردند، و انگار کل شهر به خیابانها سرازیر شده بود. این یعنی مردمی که تا لبه پرتگاه رانده شدهاند، دیگر چیزی برای از دست دادن ندارند و میگویند: ‘آدم فقط یک بار میمیرد، فقط یک بار عزادار میشود’، پس دوباره به خیابانها میآییم.»
در حالی که در روزهای اخیر، در پی آنچه امیرحسین «سرکوبی هولناک» و قطع اینترنت مینامد، گزارشهای کمتری از اعتراضها منتشر شده، او همچنان به تغییر امیدوار است: «اگر کسی را به ته چاه بیندازند، باز هم امیدی هست که از آنجا نجات پیدا کند. این طبیعت انسان است. راه دیگری نداریم. چه کار دیگری میتوانیم بکنیم؟ با خودکشی جمعی بمیریم؟ مجبوریم ادامه بدهیم. مجبوریم به آینده امید داشته باشیم.»